Hoeveel zelfhaat kan Europa zich veroorloven?

In wat voor idiote wereld zijn we terechtgekomen. Een Amerikaanse regering die een executie door een vuurpeloton wil livestreamen. Nederlandse Joden die zich in Amsterdam achter hekken moeten verschuilen om de slachtoffers van 7 oktober te herdenken, terwijl steunbetuigingen aan hun moordenaars luidkeels worden geuit bij het Nationaal Monument. Neonazi-betogers op het Malieveld.

‘Veiligelanders’ die ons land onveilig maken. Permanent oorlogsnieuws uit Gaza en Oekraïne. De doorbraak van de AfD in Duitsland. Frankrijk in halve burgeroorlog-modus. Russische drones en hacks die Europa bedreigen. Samenlevingen die steeds onbestuurbaarder lijken te worden.

Je moet altijd oppassen met zo’n uitspraak, maar ik geloof niet dat ik me in mijn leven ooit zwaarmoediger over de wereld heb gevoeld dan nu. Alle alarmsignalen wijzen op politieke en sociale instabiliteit. Nationaal en internationaal. Waaraan ontlenen we optimisme?

Amerikanen uit het Trump-kamp vinden het antwoord op die vraag niet moeilijk. Nu was het weer buitenlandminister Marco Rubio die in een indrukwekkend decor, staande voor de Akropolis van Athene, Europa opriep zich los te maken van de lamlendigheid waarin het zou verkeren. Om naast Amerika de spirit van het Westen nieuw leven in te blazen.

We staan als Westen op een kruispunt, aldus Rubio. Of we houden onze leidende positie in de wereld, of we gaan ten onder aan verzwakking, verval en onderwerping. Amerika zou onder Trump het goede voorbeeld geven: ‘Wij kiezen voor het onbeschaamd nastreven van nationale macht: controle over onze cruciale toeleveringsketens; onze defensie weer opbouwen, en strijden om de dominantie in de technologieën en industrieën van de toekomst.’

Er zit natuurlijk veel hypocriets in zo’n oproep van Rubio aan Europa. Alsof niet het autoritaire Trump-bewind, maar Europa het model van de westerse liberale democratie zou hebben ondermijnd. En alsof Amerika ‘Europe First’ – Europa als sterke, succesvolle grootmacht – zou dulden naast America First. Tegelijk hebben de VS er geen belang bij dat Europa prooi wordt van concurrerende grootmachten China en Rusland.

De Amerikanen zien, vrees ik, scherper dan wijzelf dat het Europa aan kracht en zelfvertrouwen ontbreekt. Je kunt veel over Amerika zeggen, maar economisch, technologisch en militair zijn ze veel beter op de 21ste eeuw voorgesorteerd dan de Europese Unie.

Er gaat veel goed in Europa. Vergeleken met Amerika en andere continenten, beschouw ik Europa nog altijd als de quality of life superpower. De plek met de hoogste levenskwaliteit voor de meeste mensen. Maar dat staat wel onder druk. Europa loopt steeds verder achter in economische concurrentiekracht, en blijkt niet in staat de Draghi- en Letta-rapporten in daden om te zetten.

Aan de opbouw van de Europese defensie wordt hard gewerkt, maar nationale defensiebelangen gaan nog altijd boven oorlogsdreiging. Europa heeft te maken met nogal wat tot op het bot verdeelde natiestaten, met zwakke regeringen. Angst voor de kiezer domineert. Tegelijk bevalt het me niets dat juist het ervaren immigratiecontinent Amerika zich zo bezorgd toont over hoe het in Europa loopt met migratie en integratie.

Het ontbreekt Europa aan urgentiegevoel en doorzettingsovertuiging. En vooral het politieke midden van de bestuurspartijen wordt daarop afgerekend. De flanken vullen het gezagsvacuüm. De politieke energie zit bij extreemrechts en bij extreemlinks. Bij de AfD, Marine Le Pen, Nigel Farage. Of bij islamo-gauche, zoals de links-radicalen in Parijs (Jean-Luc Mélenchon) en Berlijn (Die Linke) worden aangeduid.

Hoeveel zelfhaat kan Europa zich in zijn geopolitieke overlevingsstrijd eigenlijk veroorloven? De Gaza-cult, die terrorisme-verheerlijkend met ‘We support Hamas’-spandoeken en motorfietsen de straten opeist, legt een anti-westerse cocktail van gretig antizionisme en antisemitisme bloot.

Er is ook zoiets als een te ver doorgeschoten Trumphaat, gesymboliseerd door een scandaleus gouden Trump-standbeeld in het Europees Parlement. Terechte kritiek op Trump wordt gretig misbruikt voor een fanatieke anti-Amerikaanse en anti-westerse agenda. Hoe veelzeggend is het dat niet Poetin of Xi daar staat, maar Trump?

Meestal brengen existentiële problemen grote leiders voort. Zie de films over Charles de Gaulle en Winston Churchill. Waar blijven die leiders in deze generatie?