Het verdwijnen van de NTR is heel slecht nieuws voor de klassieke muziek

‘De klassieke concertzaal moet wel de enige plek zijn waar het publiek alleen oude dingen wil horen’, klaagt een bevriend pianist. ‘Je kunt je toch niet voorstellen dat mensen alleen naar de bioscoop zouden gaan als ze er oude films laten zien?’

Nee. Al decennia wordt het klassiekemuziekleven ‘museumcultuur’ verweten. Leek het muziekleven maar wat meer op een museum, waar de vaste opstelling altijd ter discussie staat en voor tijdelijke exposities de wanden twee keer per jaar van kleur verschieten. Tuurlijk, de blockbusters zijn de tentoonstellingen met de Rembrandts, Vermeers en Van Gogh (nu in Kröller-Müller), maar voor eigentijdse beeldende kunst is er aanzienlijk meer belangstelling dan voor de toonkunstenaars van nu die de klassieke traditie voortzetten.

Gelukkig zijn er een paar zalen, festivals en series waar je nog eens wat anders krijgt voorgeschoteld dan de Matthäus, Dvorak 9 en Mahler 4. Van de grote series is de Zaterdagmatinee in het Amsterdamse Concertgebouw wellicht het vaakst in de krant geprezen. Daar klinkt sinds 1961 nieuwe muziek en worden vergeten stukken weer tot leven gebracht.

Voluit is het de NTR Zaterdagmatinee, want de taakomroep voor educatie en cultuur produceert de live-uitzendingen op NPO Klassiek. Daarmee is de NTR een van de belangrijkste spelers in de muzikale infrastructuur in Nederland. Zonder de Matinee hebben het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor de helft zoveel werk. En zonder de Matinee zijn er nogal wat minder grote compositieopdrachten, en krijg je naar verhouding nog veel meer Mahler 4 (goed liedje, daar niet van).

Maar de serie heeft een probleem. In het wetsvoorstel over de publieke omroep dat nu op tafel ligt, moet de NTR per 2029 verdwijnen en opgaan in de NOS. De NOS wordt dan verantwoordelijk voor nieuws, sport, evenementen, achtergrond en educatie. In het rijtje ontbreekt, surprise, cultuur. Daar moeten de vier andere ‘omroephuizen’ die overblijven zich maar om bekommeren.

De cultuurprogramma’s van de NTR (denk op tv ook aan Podium Klassiek) kunnen worden overgenomen door andere omroepen, of niet. Voor de klassieke muziek is de situatie zorgwekkend. Op NPO Klassiek is de NTR de enige omroep die ook de gevorderde luisteraar bedient, zeker met straks het wegvallen van VPRO’s Vrije geluiden.

Naar verluidt zit de NOS niet op cultuur te wachten, want, zo hoorde ik een medewerker zeggen, ‘een bakker verkoopt ook geen kleren’. De nationale nieuwsfabriek mag dat van mij best blijven, maar kunst en cultuur moeten worden geborgd voor alle Nederlanders, zonder dat zij door het filter moeten van ideologie en levensbeschouwing, zonder dat een omroep ermee moet scoren voor een achterban.

Al was de ‘Matinee op de Vrije Zaterdag’ dan oorspronkelijk van de Vara, de serie is een sympathiek stukje volksverheffing dat wereldberoemd zou worden. Toen ik in 2019 de dirigent Karina Canellakis interviewde, destijds de nieuwe chef van het Radio Filharmonisch, die geboren en getogen is in New York, zei ze: ‘Ik kan je niet vertellen hoeveel partituren ik de afgelopen jaren heb geopend waarin staat: aangevraagd door of opgedragen aan de Zaterdagmatinee. Dat is echt een uniek, belangrijk instituut.’

Via een online consultatie kunnen bezorgde, cultuurminnende burgers nog op het wetsvoorstel reageren, tot 23 oktober. Misschien wel een goed idee.