Klimaatverandering nu haast dubbel zo snel als voor 2010: ‘Het gaat harder dan de modellen laten zien’

Warmde de aarde tussen 1970 en 2010 al alarmerend snel op door broeikasgassen, met zo’n 0,19 graad per tien jaar, tussen 2010 en 2024 steeg dat tempo naar 0,36 graad per tien jaar. Dat leidt nu al tot ‘versnellende trends en abrupte verschuivingen’ in het klimaat, signaleert een internationale coalitie van bezorgde ecologen en klimaatwetenschappers, in vakblad BioScience.

‘We zijn getuige van de snelle destabilisering van het klimaatsysteem van de aarde’, aldus de groep, onder leiding van hoogleraar bosbouw William Ripple van de Universiteit van Oregon. ‘Dit is niet langer een waarschuwing voor de toekomst, het is een diagnose van het heden.’

De groep academici brengt jaarlijks tientallen indicatoren van klimaatverandering in kaart, om te peilen hoe het is gesteld met het klimaat. Niet best, is ook dit jaar de conclusie.

Drijfijs

Van de zestien graadmeters die de academici bijeenbrachten, verslechterden er veertien: meer broeikasgassen, meer verzuring van de oceanen en meer verlies van gletsjers, bossen en ijs op Groenland. Alleen het smelten van het drijfijs op de noord- en de zuidpool is de afgelopen jaren iets vertraagd. Maar poolwetenschappers wezen er vorig jaar op dat dit waarschijnlijk komt door een tijdelijke schommeling.

‘Het is normatief opgeschreven, maar de metingen zijn natuurlijk wel de feiten’, reageert klimaatwetenschapper Nicole van Maanen (VU Amsterdam) desgevraagd, na inzage in het onderzoek. ‘De signalen zijn heel duidelijk. Verrast ben ik niet, dit is precies waar we al jaren voor waarschuwen. Maar de snelheid waarmee het gaat, is wel zorgwekkend.’

En dan is het overzicht nog enigszins verhullend, vindt Van Maanen. ‘Ze bekijken afzonderlijke klimaatindicatoren, terwijl we weten dat veel problemen juist ontstaan uit risico’s die samenkomen. Er is een hittegolf, daar komt droogte overheen, daardoor valt de stroom uit, en stoppen airco’s en koelingen met werken.’

Knik omhoog

Dat de aarde opwarmt door menselijke broeikasgassen is ‘onweerlegbaar’, constateerde eerder deze week nog een Brits-Amerikaanse evaluatie van het beschikbare bewijs, in geologenblad Earth’s Future.

Maar raadselachtiger is waarom er sinds ongeveer 2010 een opvallende knik omhoog zit in het tempo van opwarming. ‘Het gaat harder dan de klimaatmodellen laten zien, en dat is zorgelijk’, zegt desgevraagd KNMI-klimaatwetenschapper Frank Selten, die het fenomeen volgt.

Zo zit er een steeds groter gat tussen wat de dampkring aan zonne-energie opneemt en de kleinere hoeveelheid dit het weer uitstraalt, bleek enkele jaren terug al uit satellietmetingen. Ook zijn de oceanen de afgelopen tien jaar opvallend meer warmte gaan vasthouden. Mogelijk hangt dat samen met het merkwaardige feit dat de aarde, over de gehele linie, sinds 2010 wat donkerder is geworden, stelt de Amerikaanse hoogleraar Ripple. Hoe donkerder, hoe meer opwarming.

Minder witte wolken

Eén opvallende aanwijzing voor die toegenomen donkerte kwam vorig jaar uit Nasa-onderzoek. Enkele belangrijke kraamkamers van witte wolken, onder meer in de tropen en de stormregio’s op gematigde breedtes, zijn langzaam in omvang afgenomen. Gebieden met minder wolken namen intussen in omvang toe. ‘Maar of dat echt een gevolg is van klimaatverandering, of dat er sprake is van een tijdelijke variatie, is nog onduidelijk’, zegt Selten.

Een andere verdachte is, ironisch genoeg, schonere lucht. Doordat vooral de scheepvaart minder zon weerkaatsende zwaveldeeltjes uitstoot, krijgt de zon de kans om beter in de dampkring door te dringen, is de gedachte. Waarna broeikasgassen ervoor zorgen dat die extra warmte moeilijker weer kan ontsnappen naar de ruimte.

Ripple wijst op één lichtpuntje: behalve de opwarming gaat ook de omschakeling naar duurzaam opgewekte elektriciteit steeds sneller. Vorig jaar nam de consumptie van fossiele energie met 0,9 procent toe, en die van energie uit zon en wind met 18 procent. Bovendien was 2025 het eerste jaar ooit dat er wereldwijd meer elektriciteit werd opgewekt met wind, water en zon dan met steenkool. ‘Een historisch keerpunt in de transitie naar schone energie’, aldus de groep.