Eurocommissaris voor Energie heeft ‘realistische en botte’ boodschap: ‘Winter wordt zwaar, zeker voor burgers’

Hollandse directheid levert je doorgaans weinig vrienden op in Brussel. Toch heeft Dan Jørgensen, Eurocommissaris voor Energie, een ‘realistische en botte’ boodschap: ‘De komende winter met hoge energieprijzen wordt heel zwaar voor bedrijven, maar zeker ook voor burgers.’ De prijs van diesel is verdubbeld sinds eind februari, die van gas bijna drie keer over de kop gegaan. ‘Er zijn geen tekenen dat de situatie in het Midden-Oosten verbetert, en zelfs als dat zou gebeuren, zal het nog maanden duren om terug te keren naar normaal.’

Aan de vooravond van een EU-top waar de energieprijzen hoog op de agenda staan, spreekt Jørgensen zijn zorgen uit in een interview met meerdere Europese kranten, waaronder de Volkskrant. ‘Zelfs in een normaal jaar hebben bijna vijftig miljoen Europeanen moeite met het betalen van hun gasrekening. Deze winter kan veel erger worden.’

‘Om empathische redenen moeten we alles doen om te voorkomen dat ook maar iemand in de kou zit in Europa’, vindt de Deense sociaaldemocraat. ‘Maar ook om politieke redenen. Als we dit niet serieus nemen, is het risico groot dat burgers zich afkeren van de gevestigde, democratische partijen. Als mensen geen dak boven hun hoofd hebben of hun rekeningen niet kunnen betalen, bestaat de kans dat ze hun oren laten hangen naar populisten en extremisten.’

Werk aan de winkel dus voor Jørgensen en de EU. Woensdag presenteerde hij een voorstel om importeisen in de nieuwe EU-methaanverordening een jaar uit te stellen. Donderdag gaat zijn politieke baas, Ursula von der Leyen, in gesprek met regeringsleiders over plannen om gezamenlijk brandstoffen in te kopen – wat tijdens de gascrisis van 2022 ook al gebeurde – en om de kwaliteitseisen voor raffinaderijen te versoepelen, zodat die hun productie kunnen opvoeren.

Wat verwacht u van dat overleg?

‘Ik denk dat de leiders net zo bezorgd zijn als wij in de Commissie. Ik bespreek graag waar we flexibiliteit kunnen toepassen in de huidige regels, maar het is belangrijk dat we op koers blijven met de transitie.’

De hoge energieprijzen dreigen namelijk het draagvlak onder het Europese klimaatbeleid weg te nemen. Italië en Tsjechië willen het emissiehandelssysteem (ETS) voor de industrie verder afzwakken en de invoering van een nieuw ETS voor verwarming en transport uitstellen.

Hoe reageert u daarop?

‘ETS is overduidelijk onderdeel van de oplossing. Het is een van de drijvende krachten achter onze transitie. De enige manier om toekomstige energiecrises te voorkomen, is door af te stappen van dure geïmporteerde fossiele brandstoffen en die te vervangen door zelf opgewekte, goedkopere energie.

‘De energieprijzen in Europa zijn twee tot drie keer zo hoog als in de Verenigde Staten, maar dat is een gemiddelde. In Hongarije en Italië is het 130 euro per megawattuur, in Zweden 70. Twee zaken die de prijs bepalen, zijn de hoeveelheid hernieuwbare energie en de verbindingen met buurlanden. Dat is dus onze belangrijkste strategie.’

Die strategie neemt de acute nood echter niet weg. ‘Als fossiel zo veel duurder wordt, kunnen we niet alleen zeggen dat we er op lange termijn toch van afwillen’, erkent Jørgensen. ‘Mensen die het nu gebruiken, hebben hulp nodig.’ De Commissie gaf lidstaten dit voorjaar al de vrijheid om ‘gerichte en tijdelijke’ steunmaatregelen te nemen.

Sindsdien hebben regeringen in heel Europa miljarden uitgegeven om brandstofprijzen te drukken. Hoelang blijft dat betaalbaar?

‘We hebben inmiddels ruim 110 miljard euro meer betaald, voor dezelfde hoeveelheid energie. Dat is duur voor consumenten en bedrijven, maar ook voor overheden.

‘We moeten zo kort mogelijk steunmaatregelen nemen. Niet alleen omwille van nationale begrotingen. Want hoe langer we ze nemen, hoe meer ze onze strategie ondermijnen.

‘Mijn duidelijke boodschap aan lidstaten is dat ze in hun steunmaatregelen niet alleen kijken naar fossiel, maar ook naar de alternatieven. Huishoudens kunnen 14 procent op hun energierekening besparen als alle lidstaten de belasting op elektriciteit tot het EU-minimum verlagen. Dat helpt niet alleen morgen al, het stimuleert ook de elektrificatie.

‘Sommige lidstaten hebben sociale leaseprogramma’s ingevoerd voor elektrische auto’s. Steun bij het vervangen van cv-ketels met warmtepompen kan snel werken.’

Desondanks nemen regeringen veelal dezelfde maatregelen als in 2022, zoals prijssteun voor fossiele brandstoffen. Hebben we onze lessen wel geleerd?

‘We hebben geleerd van 2022. De situatie is nu niet zo ernstig als destijds. We hebben ons gasverbruik met 17 procent verlaagd. We weten nog welke maatregelen snel helpen en welke wat langer duren. Daarnaast hebben we onze import gediversifieerd, dankzij de lng-terminals die we in 2022 nog niet hadden.’

Hebben we afhankelijkheid van Rusland niet ingeruild voor afhankelijkheid van de VS?

‘Onze belangrijkste gasleverancier is nog altijd Noorwegen. Nummer twee was Rusland, dat is nu de VS. Voor mij is dat een groot verschil. Ten eerste is Rusland onze vijand, de VS niet. We willen juist meer handel drijven met de VS. Ten tweede kopen we geen gas van de Amerikaanse staat. Het is geen Gazprom-achtige situatie. We doen zaken met private bedrijven op een vrije markt. Ten derde importeren we veel uit de VS, maar is de afhankelijkheid lang niet zo groot als die van Rusland was, omdat we meer leveranciers hebben.

‘Afgelopen zomer dreigde de leveringszekerheid van kerosine in gevaar te komen. Een van de redenen waarom dat niet gebeurde, was dat we meer konden importeren uit Nigeria en de VS. Diversificatie is dus zeker belangrijk.’