Links stadsbestuur Berlijn op losse schroeven: Rote Rathaus in greep van Israël-politiek

Na haar overtuigende verkiezingsoverwinning op 20 september leek Elif Eralp van de uiterst linkse partij Die Linke op weg om burgemeester van Berlijn te worden, als eerste vrouw met een migratiegeschiedenis. Maar de coalitiegesprekken tussen Die Linke, de Groenen en de sociaaldemocratische SPD verlopen uiterst moeizaam. Dinsdagavond schortten de Groenen en de SPD de gesprekken op. Donderdag worden ze hervat, maar het vertrouwen tussen de partijen blijft broos.

De reden daarvoor lag niet zozeer in Berlijn als wel in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Die Linke is pro-Palestijns en levert felle kritiek op het optreden van Israël. Volgens critici maken leden van Die Linke zich geregeld schuldig aan antisemitisme en Israëlhaat. Vorige week donderdag sloten de Groenen, SPD en Die Linke daarom een overeenkomst waarin Die Linke beloofde hard op te treden tegen elke vorm van antisemitisme. Maar volgens de Groenen en SPD is Die Linke haar afspraken niet nagekomen.

In verlegenheid gebracht

De discussie spitst zich toe op een kandidaat uit de Berlijnse wijk Neukölln: de trotskistische en queerfeministische theatermaker Vanessa Emde. Op het verkiezingsfeest van de partij werd ze gefotografeerd met Ibrahim Ibrahim, een vertegenwoordiger van een Palestijns comité dat door de Duitse autoriteiten als extremistisch wordt beschouwd. Ibrahim noemde Hamas-leider Yahya Sinwar, de architect van 7 oktober, een ‘martelaarsheld’.

Emde toonde zich ook ‘volledig solidair’ met de rapper Dahabflex, die op een manifestatie van Die Linke in Neukölln ‘Death to the IDF’ had geroepen, tot ongenoegen van Eralp. Voorts raakte Emde in opspraak toen zij het bestaansrecht van de staat Israël ontkende.

In een coalitie met Die Linke willen de Groenen en de SPD niet door politici als Emde in verlegenheid worden gebracht. Die Linke zou daarom hebben beloofd Emde niet in de nieuwe fractie in het Berlijnse deelstaatparlement op te nemen. Die Linke ontkende het bestaan van zo’n afspraak. Wel had Emde dinsdag, net als de rest van de fractie, een verklaring ondertekend waarin zij het bestaansrecht van Israël erkende en beloofde zich aan de partijlijn te houden.

Die verklaring week echter af van de overeenkomst die vorige week met de Groenen en de SPD was gesloten. Daarop besloten de Groenen en de SPD de besprekingen stil te leggen. Woensdagavond maakte Die Linke bekend dat zij zich aan de overeenkomst van vorige week zal houden.

Rechtse kranten

Ook al worden de gesprekken hervat, het is duidelijk dat Eralp voor een moeilijke opgave staat. Als zij de eerste uiterst linkse burgemeester van Berlijn wil worden, moet zij niet alleen het wantrouwen van haar potentiële coalitiepartners overwinnen, maar ook dat van rechts Berlijn en de linkervleugel van haar partij, die elke concessie al snel als een onaanvaardbare knieval ziet.

De rechtse kranten van uitgever Springer, Bild en Die Welt, voeren een niet aflatende campagne tegen de mogelijkheid van een uiterst linkse burgemeester in het Rote Rathaus bij het Alexanderplatz. In Bild opperde columnist Harald Martenstein dat veel jonge vrouwen op Die Linke stemmen omdat zij een fetisj voor Arabieren hebben.

In Die Welt vergeleek Gideon Joffe, leider van de Joodse gemeente in Berlijn, de plannen van Die Linke om grote vastgoedbedrijven te onteigenen met de ‘arisering van Joods bezit onder het nationaalsocialisme’. Het verbaasde Joffe niets dat Eralp was geïnspireerd door Zohran Mamdani, de linkse burgemeester van New York. Mamdani is ‘100 procent antisemitisch’, aldus Joffe.

Boycot tegen Israël

Hoewel de activisten van Die Linke soms zeer radicaal zijn, wordt kritiek op Israël in Duitsland al snel als antisemitisme bestempeld. ‘De beperking van het debat over Israël is verontrustend’, zei de Britse volkenrechtjurist en schrijver Philippe Sands, die afgelopen weekend de Vredesprijs van de Duitse Boekhandel kreeg.

Duitsland heeft van zijn verleden geleerd en komt op voor het internationaal recht, aldus Sands. ‘Maar als het over Israël, Gaza of de Westelijke Jordaanoever gaat, is het Duitse zwijgen luid’, zei Sands. ‘Duitsland weet toch wat etnische zuiveringen zijn. Waarom het zwijgen?’

Volgens de overeenkomst die de Groenen en de SPD met Die Linke sloten, mag niet worden opgeroepen tot algemene culturele en economische boycots tegen Israël. Dat gaat veel te ver, vindt Nicolette Naumann van de landelijke Solidariteit met Palestina-werkgroep van Die Linke. ‘Een boycot is een volledig legitiem en democratisch middel om ergens tegen te protesteren. Het is een niet-gewelddadige vorm van verzet tegen de bezetting, en zoals we ondertussen moeten zeggen, de genocide in Gaza en nu ook op de Westelijke Jordaanoever’, aldus Naumann.

Ideologische lijn

De meest uitgesproken pro-Palestijnse activisten binnen Die Linke lijken niet van plan zich bij de partijlijn neer te leggen. Eralp mag geen burgemeester worden ‘over de rug van de solidariteit met Palestina’, zegt Hannah Bruns van de regionale Berlijnse werkgroep Solidariteit met Palestina. Zij wordt overigens met een royement bedreigd, omdat ze heeft gezegd dat Palestina pas vrij zal zijn als Tel Aviv weer Palestijns is.

Elif Eralp wil naar het Rote Rathaus, gesteund door de partijleiding die bereid is tot flinke concessies. Maar uiteindelijk zal ook de ‘basis’ akkoord moeten gaan met een regeerakkoord, dat aan een partijcongres moet worden voorgelegd. Kiest die basis voor het burgemeesterschap of voor de zuivere ideologische lijn?

Volgens Der Spiegel schreef een woedende activist dinsdag op sociale media dat Eralp de ‘konten van witte christenzionisten kust’ en iedereen heeft verraden die voor haar campagne voerde. Hij kreeg 250 likes, waaronder eentje van Vanessa Emde.