Nederlandse politie neemt server met data van ‘terroristische organisatie’ in beslag na Amerikaans verzoek

Een woordvoerder van de Amsterdamse politie bevestigt dat een server van Autistici/Inventati (A/I) in beslag is genomen ‘in opdracht van een Amerikaans rechtshulpverzoek’. De Amerikaanse autoriteiten zouden de data nodig hebben voor een onderzoek naar A/I. Er is een kopie gemaakt van de server; die data gaan naar de VS, waarna de politie de server weer teruggeeft aan het datacenter in het Amsterdam Science Park.

Volgens de woordvoerder is dit iets ‘dat vaker gebeurt’ en is de politie slechts een uitvoerende partij die zich niet bezighoudt met wat er op de server staat ‘en waarom de Amerikaanse autoriteiten die nodig hebben’.

De juridische basis voor de inbeslagname van de server is volgens een persvoorlichter van het Openbaar Ministerie van Amsterdam het rechtshulpverdrag dat Nederland en de VS in 1981 ondertekenden. Daarin staat dat de twee staten elkaar in principe helpen bij verzoeken voor rechtshulp, zoals huiszoekingen en inbeslagnemingen.

Zulke verzoeken moeten gaan over vermoede strafbare feiten volgens het Amerikaanse of Nederlandse recht waarop ten minste een jaar celstraf staat. Voor vermoedens van terroristische misdaden, zoals die Verenigde Staten hebben uitgesproken over A/I, is die drempel snel gehaald.

Volgens de persvoorlichter had Nederland het verzoek kunnen weigeren. Daar is niet voor gekozen. Dan had er een van de weigeringsgronden uit het verdrag van toepassing moeten zijn, zoals de pleging van een politiek delict. De voorlichter meldt bovendien dat de gegevens op dit moment nog niet zijn gedeeld.

Idealistisch

De inbeslagname van de server, waarover NRC woensdag berichtte, werd ontdekt door een werknemer van de Amsterdamse organisatie Waag Futurelab. Die had van A/I het verzoek gekregen om de server op te halen. Achterliggende reden: A/I had zichzelf inmiddels opgeheven vanwege Amerikaanse sancties en moest daarom volgens het Italiaanse recht alle bezittingen inzamelen. De medewerker kwam er vervolgens achter dat de betreffende server al door de politie was opgehaald.

A/I was een Italiaanse activistische hackersgroep die sinds 2001 gratis mail- en webhosting aanbood. Dat deed A/I uit idealistische overwegingen: klanten waren partijen die bijvoorbeeld ‘antifascisme, antiracisme en antiseksisme’ onderschreven.

De groep had zo’n 20 duizend klanten. De dienstverlening stopte begin september, nadat het Witte Huis A/I op 26 augustus als ‘terroristische organisatie’ had bestempeld. Volgens de regering-Trump beheerde de groep de ‘digitale infrastructuur van gewelddadige cellen van antifa’. A/I heeft altijd ontkend terroristische groeperingen te ondersteunen.

De sancties tegen A/I zijn opmerkelijk omdat webhosts en internetproviders volgens de Amerikaanse wet in principe niet aansprakelijk zijn voor de activiteit van hun klanten. Er bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld voor het delen van beelden van kindermisbruik.

Zelfcensuur

Door plaatsing op de terrorismelijst verbiedt het Witte Huis partijen om diensten af te nemen van A/I. Onder meer betaaldienst PayPal en de Italiaanse bank Banca Etica gaven hieraan gehoor, wat de financiën van A/I platlegde. De Italiaanse groep besloot zichzelf op te heffen, ook uit vrees dat het Witte Huis achter klanten en geaffilieerde groepen aan zou gaan.

Die angst gaat over ‘secundaire sancties’: door een partij als A/I als terroristisch te bestempelen, zorgen de VS ervoor dat andere organisaties zelfcensuur toepassen uit vrees zelf platgelegd te worden. Dit gebeurt al: door de Amerikaanse sancties op het Internationaal Strafhof heeft de Nederlandse alternatieve webhost Procolix besloten geen verdere opdrachten van het Strafhof aan te nemen.

Ook Marleen Stikker, oprichter en directeur van Waag, stelt dat de sanctie verstrekkende gevolgen heeft. Zo maakt ze direct duidelijk dat Waag bewust heeft besloten open te zijn over de situatie, ondanks het ongemak dat uit de sancties voortvloeit. ‘Zijn wij ook terroristisch, als we geaffilieerd zouden zijn met A/I?’, zegt ze. ‘Organisaties gaan zich inhouden, omdat ze bang zijn voor de lange arm van Trump.’

‘Gevaarlijk precedent’

Kamerleden Barbara Kathmann (Pro) en Sarah El Boujdaini (D66) uitten al in september hun zorgen in een Kamerbrief: ‘Is er sprake van een vrij en open internet als de Verenigde Staten om politieke redenen Europese internetaanbieders verlammen?’ Het kabinet heeft nog geen antwoord gegeven.

Die zorgen zijn na de inbeslagname van de server van A/I alleen maar toegenomen. ‘De angst van de Europese internetsector komt uit: je servers zijn niet veilig voor de VS’, zegt Kathmann. Met El Boujdaini heeft ze wederom Kamervragen ingediend. ‘Is Nederland wettelijk gehouden aan Amerikaanse rechtshulpverzoeken om servers in beslag te nemen?’, vragen ze het kabinet. ‘Welke mechanismen zijn er om de verzoeken niet in te willigen als deze ingaan tegen nationale en Europese wetgeving?’

Critici vinden dat, zeker nu Trump aan de macht is, de Nederlandse politie wel erg makkelijk in actie is gekomen na het verzoek van de Amerikaanse overheid. Kathmann: ‘Ik wil weten waarom Nederland zich niet heeft verzet tegen het Amerikaanse verzoek om servers uit hun kast te halen. Dit zet een gevaarlijk precedent en verbreekt de netneutraliteit.’

Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.