De boeken van Sally Rooney verdwijnen uit de Britse boekhandel vanwege haar steun aan Palestine Action: is dat censuur?

In 2021, nog ruim voor de aanval van Hamas in Israël van 7 oktober 2023 en de gewelddadige reactie daarop van de Israëlische regering, kwam de Ierse bestsellerauteur Sally Rooney in het nieuws omdat ze geen toestemming gaf voor de Hebreeuwse vertaling van haar derde roman Beautiful World, Where Are You door haar Israëlische uitgever Modan. Ze verklaarde zich solidair met de internationale beweging ‘Boycot, Desinvesteren en Sancties’ (BDS), in 2005 opgericht met als doel Israël ertoe te bewegen zich aan zijn verplichtingen volgens het internationaal recht te houden.

Afgelopen mei maakte Rooney bekend dat haar vierde roman, Intermezzo uit 2024, alsnog in Hebreeuwse vertaling in Israël zou verschijnen, en wel bij de pro-Palestijnse Israëlische uitgever November Books.

Deze week kwam de toch vrij publiciteitsschuwe Rooney opnieuw in het nieuws vanwege haar stellingname inzake Israël en Palestina. Woensdag werd bekend dat de Britse uitgeverij Faber & Faber stopt met het op de markt brengen van Rooneys boeken in het Verenigd Koninkrijk.

Palestine Action

Dat heeft te maken met Rooneys steun aan een andere pro-Palestijnse beweging, het in 2020 opgerichte Palestine Action. In juli vorig jaar werd deze beweging door het Verenigd Koninkrijk op de lijst van terroristische organisaties gezet en verboden verklaard, een omstreden besluit. In het VK zijn sinds juli 2025 ruim 3.700 mensen gearresteerd wegens steun aan Palestine Action, meestal omdat ze borden vasthielden waarop ze die steun uitspraken. In Rooneys eigen Ierland is Palestine Action niet verboden en steunbetuigingen aan de organisatie zijn dat evenmin, in Nederland ook (nog) niet.

Sally Rooney (1991) groeide op in het West-Ierse provinciestadje Castlebar. Haar vader werkte bij Telecom Éireann, haar moeder leidde het plaatselijke kunstcentrum en iedereen in het gezin las. Van haar tweede roman Normal People uit 2018 zijn wereldwijd een miljoen exemplaren verkocht. Van het boek werd ook een succesvolle serie gemaakt, net als van haar debuutroman Conversations with Friends.

In een interview met Hans Bouman van de Volkskrant omschreef Rooney zichzelf in 2019 als een puur intuïtief schrijver: ‘Als ik al plannen heb, houd ik mij daar doorgaans niet aan en dat vind ik eigenlijk wel een goede zaak. Het zijn mijn personages die uitmaken wat er gaat gebeuren.’

Financiële steun

Een maand nadat het Verenigd Koninkrijk Palestine Action had verboden, schreef Rooney in een opiniestuk dat ze de beweging met de opbrengsten van haar boeken zou steunen. Daarin waarschuwde ze al voor de mogelijke consequenties van haar voornemen. Tevens schrapte ze bezoeken aan het VK, uit angst te worden gearresteerd.

Ook in de verklaring waarmee ze een juridische procedure tegen het verbod voor het Britse Hooggerechtshof ondersteunt, wees Rooney erop dat haar boeken mogelijk uit de Britse winkels zouden verdwijnen.

Volgens de Britse terrorismewet is iemand die ‘geld of andere goederen ter beschikking stelt en weet of redelijkerwijs vermoedt dat deze zullen of kunnen worden gebruikt voor terroristische doeleinden’, strafbaar. Rooneys uitgever kan zich volgens de Britse wet dus schuldig maken aan het financieren van terrorisme door Rooney de royalty’s te betalen waarop ze contractueel recht heeft. De behandeling van het verbod van Palestine Action door het Britse Hooggerechtshof wordt over een maand verwacht.

In de Britse krant The Guardian zei Rooney deze week dat haar uitgever het besluit om haar boeken niet langer uit te geven ‘met haar volledige instemming’ heeft genomen. In een verklaring die aan diverse media is gestuurd stelt ze: ‘Ik heb er alles aan gedaan om eerlijk te zijn tegenover het publiek over mijn overtuigingen en intenties, en ik ben volledig bereid de gevolgen te aanvaarden’.

Geen censuur

Historisch gezien is de kwestie Rooney vrij uniek, zegt hoogleraar boekgeschiedenis Lisa Kuitert van de Universiteit van Amsterdam. Gevallen van censuur of andere pogingen de vrijheid van meningsuiting te beknotten zijn er genoeg, maar hier is volgens Kuitert van censuur geen sprake. ‘Het is niet dat haar boeken verboden zijn, Rooney mag schrijven wat ze wil. Het gaat puur om haar geldbesteding, ze mag geen terroristische organisatie financieel steunen.’

Het enige voorbeeld waarmee dit enigszins te vergelijken is, is Mein Kampf van Adolf Hitler, zegt Kuitert. ‘Dat boek verkocht als een tierelier, en na Hitlers dood zouden de royalty’s misschien naar verre familieleden gaan. Dat kon niet, was de algemene opvatting; niemand mocht aan Mein Kampf verdienen. Hitlers bezittingen werden na zijn dood in beslag genomen, daar hoorden ook de auteursrechten bij. Die gingen naar de deelstaat Beieren. Dat geld is, neem ik aan, ten goede gekomen aan de wederopbouw en dat soort dingen. Dit is de enige andere casus die ik ken waarbij de opbrengsten van een boek problematisch waren.’

In Nederland worden de boeken van Sally Rooney uitgegeven door Ambo Anthos, dat geen ander commentaar wil geven dan dat het ‘de trotse Nederlandse uitgever van Sally Rooney’ is en dat ‘haar Nederlandse vertalingen leverbaar en overal verkrijgbaar zijn’.