Ook Hermans en Sterk ervaren de politieke realiteit: oppositie wil haar machtspositie maximaal benutten

De oppositie van links tot rechts liet woensdag en donderdag geen kans onbenut om minister van Volksgezondheid Sophie Hermans (VVD) en minister van Langdurige Zorg Mirjam Sterk (CDA) met hun neus op de feiten te drukken. Pro-Kamerlid Julian Bushoff trok meermaals de conclusie dat er nog geen steun is voor de begroting.

BBB-Kamerlid Wiersma zag ‘linksom of rechtsom’ nog geen meerderheid. En ook JA21-Kamerlid Ingrid Coenradie constateerde dat het minderheidskabinet voorlopig alleen staat. ‘Waarom zouden wij de begroting moeten steunen?’

Uitstel eigen risico

Al langer is duidelijk dat er van links tot rechts weinig enthousiasme is voor de wijze waarop het kabinet de zorgkosten wil beperken. In het coalitieakkoord werden plannen opgenomen die de zorg ‘toekomstbestendig’ moeten maken, maar die ook de lasten voor zorgbehoevenden verhogen. In deze regeerperiode moet het bij elkaar 10 miljard euro aan uitgaven besparen.

Hoe gevoelig die plannen liggen, bleek wel toen het kabinet besloot om het meest omstreden plan, een extra verhoging van het eigen risico met 60 euro, uit te stellen.

Daarmee verdween ook meteen de zwaarste opgave voor minister Hermans. Intussen wist ze stilzwijgend het eigen risico wel met 15 euro te verhogen, doordat de Kamer voor het eerst in tien jaar de inflatiecorrectie van het bedrag niet tegenhield. Ook zijn er op papier miljarden euro’s bezuinigd doordat het plan van kabinet-Schoof om het eigen risico te halveren, niet doorgaat.

Andere hervormingen

Hermans had daarmee al voorafgaand aan het debat zekerheid over de belangrijkste bezuinigingsmaatregelen voor volgend jaar. Maar hoewel het debat woensdag en donderdag in principe enkel over 2027 ging, keek de oppositie verder.

Het kabinet wil vanaf 2028 namelijk ook andere hervormingen doorvoeren. Zo moeten meer mensen straks voor huishoudelijke hulp gaan betalen. Ook moet er een eigen bijdrage komen voor wijkverpleging. En dan is er nog het plan om de belastingaftrek van specifieke, onvergoede zorgkosten af te schaffen. Die maatregel is volgens het kabinet ‘ondoelmatig’, omdat veel mensen die het niet nodig hebben er gebruik van maken.

Maar de oppositie van links tot rechts vreest dat al die maatregelen uiteindelijk leiden tot een ‘stapeling van zorgkosten’ die specifiek chronisch zieken zwaar zullen raken. Het afschaffen van de aftrekpost zou hen jaarlijks duizenden euro’s kunnen kosten. Ook het kabinet zag die stapeling als een probleem en heeft in het coalitieakkoord geld gereserveerd om chronisch zieken te compenseren, maar een concreet plan om dat te doen is er nog altijd niet.

Belastingplan

Woensdag drong de Kamer daarom aan op duidelijkheid. Die oproep had vooral betrekking op het afschaffen van de belastingaftrek voor specifieke zorgkosten. Net als de andere hervormingen staat die pas voor 2028 in de boeken, maar om de uitvoering ervan mogelijk te maken staat die al wel in het belastingplan waarover de Kamer in november stemt. Voor die tijd wil de Kamer weten of er nog alternatieven zijn.

Hermans kon de duidelijkheid nu nog niet bieden, ook omdat ze op dit gebied afhankelijk is van haar collega-ministers. Wel beloofde ze er binnen een maand op terug te komen, nog voordat er over het belastingplan wordt gestemd.

Dat was ook meteen de enige echte toezegging die de Kamer kreeg. Hoewel de oppositie om meer ‘handreikingen’ vroeg, weigerde Hermans om bezuinigingen in te trekken.

Het is ook de vraag wat genoeg zou zijn geweest voor steun van de oppositie. De Kamerleden schroomden niet om de begroting van Volksgezondheid in de brede onderhandelingen met het minderheidskabinet te betrekken. Pro mikt namelijk nog altijd op een ‘totaalpakket’ over alle begrotingen, voor de BBB spelen ook landbouwplannen mee en voor de SGP zijn niet alleen de kosten, maar ook medisch-ethische kwesties belangrijk.

Onderaan de streep betekent het voor het kabinet meer onzekerheid. Het debat bewijst vooral dat het de komende tijd nog op meerdere borden tegelijk zal moeten schaken.