Na aanval op luchthaven Riad dreigen ook de VS zich in de strijd tegen de Houthi’s te mengen – met mogelijk ‘desastreuze gevolgen’ voor de regio

Het is geen Dubai, waar de luchthaven jaarlijks 95 miljoen passagiers afhandelt. Maar met 40 miljoen reizigers per jaar is het vliegveld van de Saoedische hoofdstad Riad wel een van de knooppunten in het Midden-Oosten. Zaterdag werd het getroffen door een aanval waarbij twaalf doden vielen en meer dan driehonderd mensen gewond raakten. Een hoge functionaris van de Houthi’s heeft de aanval opgeëist.

Sinds Saoedi-Arabië de Houthi’s vorige week met grootschalige luchtaanvallen is gaan bestoken, is de oorlog tussen de twee partijen in volle gang. In Jemen, waar de Houthi’s de facto de baas zijn in het noorden, zijn er daarbij al meer dan achthonderd mensen om het leven gekomen. De groepering heeft zelf verscheidene aanvallen op Saoedi-Arabië uitgevoerd, waarbij de aanval op de luchthaven de dodelijkste was.

Door deze escalatie overweegt nu ook Donald Trump om zich in de strijd te mengen. Tot nu toe weigerde de Amerikaanse president Saoedische verzoeken om steun, omdat de Verenigde Staten al te druk zijn met de situatie rond de Straat van Hormuz. Dat er nu onder de doden een Amerikaan is, zou Washington mogelijk op andere gedachten brengen. Onder de doden bevinden zich verder vier Saoediërs, twee Bengalen, een Jordaniër, een Palestijn, een Syriër, een Soedanees en een Egyptenaar.

In eigen land maakten de Houthi’s vorige maand een opmars naar de strategische zeestraat Bab al-Mandeb. Maar gesteund door Saoedische luchtaanvallen wisten de Jemenitische regeringstroepen de groepering weer terug te dringen. De gevechten zijn er nog altijd hevig.

Davos in the Desert

Saoedi-Arabië trok de afgelopen jaren veel evenementen, sportwedstrijden en topvoetballers naar zich toe. Vanaf vandaag vindt in Riad een energietop plaats, die gewoon doorgaat, en aan het eind van de maand is er een investeringstop die bekendstaat als Davos in the Desert. „Maar ik vraag me af of al die bobo’s met een gerust hart naar Saoedi-Arabië zullen reizen”, zegt Paul Aarts, Midden-Oostenexpert van de Universiteit van Amsterdam.

Zelf is Aarts geregeld als passagier op de nu aangevallen luchthaven geweest. „Riad wilde er het grootste vliegveld van het Midden-Oosten van maken. Die ambitie loopt een flinke deuk op.” Zoals Saoedi-Arabië de afgelopen jaren toch al zijn ambities moest bijstellen: zo moest er een 170 kilometer lange stad in de woestijn verrijzen, bekend als The Line. Dit project is drastisch teruggeschroefd. „De plannen waren te megalomaan”, aldus Aarts.

De Saoedische leider Mohammed bin-Salman, ook wel bekend als MbS, zal na deze aanval op het vliegveld „heel zenuwachtig” zijn, denkt de Midden-Oostenexpert. „En dat heeft hij over zichzelf afgeroepen. Vanaf 2022 was er vier jaar lang een goed functionerend staakt-het-vuren tussen beide partijen. Het was MbS die in juli van dit jaar besloot om een vliegveld in de Jemenitische hoofdstad Sanaa te bombarderen. Dat heeft een kettingreactie in gang gezet.”

„De grote vraag is: waarom deed hij dat? Blijkbaar gokte hij dat de Houthi’s deze keer wel te verslaan zouden zijn, maar dan heeft hij slechte adviseurs. Nu ligt Saoedi-Arabië onder vuur en heeft hij Trump nodig om hem uit te brand te helpen. Analisten waren ervan uitgegaan dat hij zijn wilde haren was kwijtgeraakt, maar met deze zet zagen we weer een beetje de oude MbS.”

Lees ook

Hoe sterk zijn de Houthi’s? En elf andere vragen over de groep strijders uit Jemen die de wereldeconomie pijnigt

Honderdduizenden doden

De twaalf doden in Riad moeten in perspectief worden gezien, benadrukt Aarts. „Nu reageren er allerlei wereldleiders, maar zet het eens af tegen de honderdduizenden doden als gevolg van Saoedische bombardementen op Jemen tussen 2015 en 2022.” Secretaris-generaal António Guterres van de Verenigde Naties zei dat hij „diep geschokt” is door de aanval op de luchthaven. Omdat de aanval niet op een militair doel gericht was, is het internationaal recht hiermee geschonden.

De Midden-Oostenexpert vreest voor verdere escalatie. De Houthi’s zouden op meer Saoedische olie-installaties kunnen mikken, met ongunstige gevolgen voor de brandstofprijzen. „Het grootste risico is dat Iran erbij betrokken wordt. Dat kan leiden tot hernieuwde Amerikaanse en ook Israëlische aanvallen op dat land, waarna Iran zal terugslaan tegen de Golfstaten. Dan staat de hele regio weer in brand.”

Ook als Trump zijn bondgenoot te hulp schiet, verwacht Aarts dat de Houthi’s niet zo eenvoudig te verslaan zijn. Het is de Saoediërs tijdens de oorlog tussen 2015 en 2022 immers ook niet gelukt om de groepering met luchtbombardementen uit te schakelen. „Wel verwacht ik dat er weer veel schade in Jemen aangericht zal worden en dat er heel veel doden zullen vallen.”

Houthi’s stellen meer eisen

Je zou het te midden van de voortdurende escalaties bijna vergeten, maar er is altijd nog een mogelijkheid om met de Houthi’s te gaan praten. „Een volgende grootschalige gevechtsronde in het Midden-Oosten is desastreus voor iedereen”, zegt Aarts. Maar ook op dit vlak heeft Saoedi-Arabië een probleem: de Houthi’s staan er strategisch sterk voor en stellen navenant meer eisen. Zo willen ze onder meer dat de Saoediërs herstelbetalingen doen voor de schade uit de vorige oorlog.

„Vergeet niet dat Saoedi-Arabië de Houthi’s al jaren dwarszit, onder meer met een volledige luchtblokkade. Daarbij hebben ze in het verleden heel agressief het salafistische gedachtegoed naar Noord-Jemen gebracht, waar de Houthi’s zich tegen verzetten. De vijandschap gaat ver terug.” Je kunt wel meer bommen gaan gooien, zegt Aarts, „maar daardoor zal de motivatie van de Houthi’s alleen maar toenemen”.

Kies NRC als voorkeursbron