Jongerenpartijen kritisch op vredesbeweging Stop de Oorlogskoorts, die ageert tegen de dienstplicht. ‘Verspreid geen paniek als je vrede wil’

Ze zijn hier niet om de coalitiepartijen terzijde te staan, zweren de voorzitters van de jongerenpartijen van CDA, D66 en VVD. „Dit is een standpunt dat wij al langer uitdragen. Ik zit hier niet om Dilan Yesilgöz een fijne middag te bezorgen”, zegt Guy Kortes, voorzitter van de Jonge Democraten.

Met twee collega-voorzitters wil Kortes iets rechtzetten. „Er wordt angst gecreëerd over een mogelijke herinvoering van de opkomstplicht, terwijl Defensie bij dat soort besluiten echt niet over één nacht ijs gaat”, zegt Joanne Sloof, voorzitter van CDJA. „We moeten hard opkomen voor onze veiligheid en dat betekent: investeren in defensie. Vergeet niet hoe we aan onze vrede zijn gekomen”, vult Bennie Neplenbroek, voorzitter van JOVD, aan.

Hun kritiek is gericht op de vredesbeweging Stop de Oorlogskoorts, die op zondag 27 september een vredesprotest in Amsterdam organiseerde, met als kartrekkers De Nieuwe Vredesbeweging, FNV Young & United en de Landelijke Studentenvakbond (LSVb). Ze worden onder meer gesteund door de SP, de jongerenpartij van Pro (Protest) en de jongerenpartij van Partij voor de Dieren (Pink!).

In een manifest roept de beweging op „de militarisering en de sociale afbraak” te stoppen, eist ze dat „Amerikaanse en Israëlische agressieoorlogen” niet langer worden gesteund en dat „Nederland zich actief inzet voor vrede in Oekraïne”. Tijdens de demonstratie werd ook het kabinetsvoornemen van een selectieve opkomstplicht scherp bekritiseerd.

Lees ook

Zondag wordt gedemonstreerd tegen oorlog. Dat de dienstplicht dreigt, duwt jongeren richting de vredesbeweging

‘Geen democratische controle’

Die opkomstplicht houdt in dat jongeren tussen de 18 en 27 jaar worden geselecteerd op basis van de uitkomsten van enquêtes en keuringen en dan moeten dienen in het leger. De precieze selectiecriteria werden nog niet gedefinieerd. Het is een plan van staatssecretaris Derk Boswijk (CDA), die het ‘Dienmodel‘ – dat ook in de wet moet worden verankerd – momenteel opstelt.

In het plan werkt Boswijk met vier ‘escalatiestappen’, waarna de verplichte selectie kan ingaan. Deze stappen variëren van het vrijwillig invullen van een enquête tot verplichte keuringen. Het duurt zeker nog twee jaar voordat de wet wordt voorgelegd. Het kabinet beweert dat ”de basis van het plan vrijwillig blijft” en noemt ”een verplichte opkomst een uiterst redmiddel”.

Dat stelt de vredesbeweging niet gerust. Voorzitter van FNV Young & United, Neele Boelens, zei op de demonstratie: „Binnen drie jaar hebben jongeren geen keus meer. Als we geselecteerd worden, moeten we het leger in.” Juliana Könning, vicevoorzitter van de LSVb, licht de kritiek op het Dienmodel telefonisch toe. „Als de wet van kracht is, betekent het dat de escalatiestappen kunnen worden gezet zonder democratische controle.” Zo hoeft de overheid niet op een stemming van de Kamer te wachten om een (escalatie)stap richting de opkomstplicht te zetten. „Straks hebben we daar niets meer over te zeggen.”

De drie jongerenvoorzitters zien dat anders. „De voorstellen waarborgen sterk die vrijwillige keuze, tenzij bij wijze van spreken de Russen op de stoep staan”, zegt Kortes. „Dat is belangrijk, ook omdat dit zorgt voor meer gemotiveerde jongeren in het leger.”

„Als je vrede wil, moet je geen paniek verspreiden”, zegt Sloof. „Ik lees op hun site dat ze tegen verdere bewapening zijn. Dan denk ik, jongens, gelukkig steunen we Oekraïne nog als Nederland. Wat als die steun wegvalt? Woorden doen er echt toe. Kijk, het is heel terecht dat jongeren zorgen hebben. Maar als je niet uitgaat van de noodzaak van weerbaarheid en met onjuiste frames aankomt, vergroot je de angst bij jongeren.”

Lees ook

Ik voel de neiging om het voor de pacifisten op te nemen

‘Meeste jongeren tegen dienstplicht’

Könning van de LSVb vindt die angst gerechtvaardigd. „De vakbond van Defensie zegt [in EenVandaag over de selectieve opkomstplicht]: ‘Je creëert met tijdelijke training […] kanonnenvoer’, dat ‘net kan marcheren en een schot lossen’. Dat is heel eng en dat maakt ons waakzaam.” Ze zegt dat „de meeste jongeren tegen de dienstplicht zijn” (de opkomstplicht werd in 1997 opgeschort, terwijl de dienstplicht bleef bestaan; red.) De vicevoorzitter stelt ook dat „financieel kwetsbare jongeren waarschijnlijk het eerst geraakt worden”. Omdat die het zich niet kunnen permitteren boetes te betalen om onder de opkomstplicht uit te komen.

De voorzitter van Protest, Minke van Manen, steunt Stop de Oorlogskoorts. Ze hekelt dat de opkomstplicht bespreekbaarder is geworden. „Wij willen hier geen draagvlak voor, want wij willen geen opkomstplicht. En je ziet wel dat defensie daar naartoe beweegt.”

De voorzitters van de jongerentakken van de coalitiepartijen maken zich zorgen over pro-Russische geluiden tijdens het vredesprotest. Zo waren vlaggen van de Sovjet-Unie en Novorossia (Nieuw-Rusland) te zien. Ook was een billboard aanwezig van De Andere Krant, met onder meer de boodschap dat de EU en de NAVO Rusland hebben uitgelokt tot een oorlog.

Stop de Oorlogskoorts beweert in een schriftelijke reactie dat de pro-Russische betogers juist onderdeel waren van een „aangekondigde tegendemonstratie”. Verder zegt de beweging dat ze deze betogers heeft gevraagd „de pro-Russische symbolen te verwijderen, conform onze richtlijnen, waarin we van tevoren publiekelijk hadden verzocht geen Israëlische, Amerikaanse en Russische vlaggen mee te nemen”. Tevergeefs. Van Manen „baalt” daarvan. „Er is geen ruimte binnen deze beweging voor pro-Russische geluiden.”

De pro-Russische uitingen vindt Sloof zorgelijk. „Een maand geleden bezochten wij [als CDJA] een politiek internationaal kamp in Oekraïne. Daar waren Oekraïense jongeren die hun vader of broer hadden verloren. Wat mij is bijgebleven, is dat die jongeren zeiden: Poetin kan veel doen. Hybride oorlogen, cyberaanvallen, sabotage. Maar wat hij met name gaat doen: hij gaat in jullie hoofden proberen te komen om te polariseren in de samenleving en weerzin te kweken tegen investeringen in veiligheid.”

Lees ook

Als vrede, verbeelding en expertise onder druk staan, zijn de Nobelprijzen iets moois