In de VS gaat het mazelenvirus weer rond. ‘Nu vrees ik dat ook pokken kunnen terugkeren. Of polio’

In haar lange zwarte jurk, grijs hoofddoekje en een peuter op haar linkerheup stapt Annie Esh (35) door het pompoenveld naast haar huis. Op het grindpad heeft haar zoon van twaalf net verteld dat het allemaal met hem begon. Hij was de eerste van het gezin – vader, moeder en zeven kinderen – die in het heetst van de zomer mazelen kreeg. „Vooral in mijn mond was het naar”, zegt hij, en steekt zijn tong uit. Zijn grotemensentanden ogen nog te groot voor zijn olijke gezicht. Zijn strohoed drukt zijn oorschelpen naar buiten.

De mazelen kwamen huize Esh in Lancaster, Pennsylvania, binnen nadat haar man en een paar zonen naar een paardenmarkt waren geweest, vertelt zijn moeder. „Een paar dagen later viel hij bijna flauw in de kerk”, wijst ze naar haar zoon. Ze beschrijft hoe haar andere kinderen en man daarna één voor één hoofdpijn kregen en misselijk werden, soms tot kotsen aan toe. Vervolgens ontwikkelden ze hoge koorts en uiteindelijk kwamen de witte plekjes in de mond en de rode uitslag over hun hele lijf. Haar man David kreeg daarbovenop een longontsteking en moest naar de dokter.

Annie Esh was de enige van het gezin die niet ziek werd. „Want ik heb als baby mijn prikken gehad.” Inentingen die ze haar eigen kinderen (van nu dertien jaar tot zeven maanden oud) heeft onthouden. „Niet omdat ik er heel erg tegen ben. Mijn man en ik hebben gewoon nooit de beslissing genomen het wél te doen”, zegt ze. Liever bedruipt zij zichzelf met een boek van een zwaar christelijke ‘kruidendokter’. „Ik zou de medische wereld wel willen vertrouwen, maar ik heb er moeite mee.”

Lancaster is het epicentrum van een flinke mazelenuitbraak in Pennsylvania. In de staat zijn dit jaar ruim duizend gevallen van het virus bekend – een evidente onderschatting, omdat mensen met milde klachten zich meestal niet melden. Meer dan tweehonderd van hen moesten met ernstige symptomen in het ziekenhuis worden opgenomen. Vijf mensen zijn overleden, onder wie twee pasgeboren baby’tjes. De laatste keer dat mazelen in de VS meer slachtoffers maakte, was in 1991.

Paardenkarren en stepjes

Het uiterst besmettelijke virus gaat vooral rond onder de Amish waar Esh toe behoort. In deze doopsgezinde geloofsgemeenschap staan eenvoud en zelfvoorziening voorop. Amish rijden met paardenkarren en stepjes door het glooiende landbouwgebied in Pennsylvania. Hun huizen en boerderijen zijn te herkennen aan de simpele, effen, donkere en witte kleren, die altijd buiten aan waslijnen hangen. Nieuws bereikt ze via een eigen krantje en van mond-tot-mond. Sociale media, televisie en zelfs radio zijn taboe.

Onder de Amish geldt geen dogma tegen vaccinaties. Wel zijn ze over het algemeen onverzekerd en, behalve in noodgevallen, zorgmijdend. In een kleine enquête in 2014 zei 52 procent van de Amish dat hun kinderen ingeënt waren tegen mazelen en andere virussen waartegen de zorgautoriteit Centers for Disease Control and Prevention (CDC) inentingen aanraadde. In 2022 was dat gedaald naar 30 procent. Inmiddels is de schatting 25 procent. Met pop-up klinieken wordt nu geprobeerd dat op te krikken.

Buiten de Amish-gemeenschap daalt de prikbereidheid ook: van alle kleuters was in Lancaster afgelopen schooljaar nog geen 88 procent ingeënt. Te weinig voor groepsimmuniteit, die geldt vanaf 95 procent. Scholen mogen het in deze staat niet afdwingen. Het wantrouwen tegen vaccins grijpt in de VS sneller om zich heen dan de mazelen.

De coronapandemie en de vaccinatiedwang die daar mee gepaard ging, vormt daarvoor de basis. Scepsis is aangewakkerd door superspreaders van desinformatie, zoals Robert F. Kennedy. In 2021 gaf die rondreizende antivaxer op een boerderij in Lancaster een toespraak waarin hij de Amish waarschuwde dat de overheid „achter jullie aankomt” om mensen in te enten. Inmiddels is hij minister van Volksgezondheid in de regering-Trump.

Live

Sorry, het lukt niet om de video af te spelen.
of probeer het later nog eens.

Hij heeft de CDC grotendeels ontmanteld. De aanbeveling om baby’s in te enten tegen hepatitis-B is ingetrokken. Nadat de door Pennsylvania gemelde mazelenslachtoffers ook op de CDC-website verschenen, liet hij die persoonlijk verwijderen. Mazelen is volgens hem te bestrijden met vitamine A en kippensoep.

Kennedy maakte online ruzie met gouverneur Josh Shapiro over de doodsoorzaak van een pasgeborene: was het jongetje aan of met mazelen overleden? De minister beschuldigde de prominente Democratische gouverneur, die volgende maand herkozen hoopt te worden, van „het inzetten van angst voor infectieziekten voor politiek gewin” en suggereerde dat de doden „volledig verzonnen” konden zijn. De ophef, en het bestaan van beide politici, was volledig aan de ouders van de baby voorbij gegaan, bleek uit een interview dat zij gaven aan The Atlantic. In hun verdriet hadden zij zelf geen twijfel waaraan ze hun zoontje hadden verloren, omdat de ongevaccineerde moeder tijdens haar zwangerschap heel ziek werd van de mazelen en dat op hem overdroeg.

Fouten gemaakt tijdens coronapandemie

In haar in felle kleuren geschilderde spreekkamer vol dierenplaatjes vertelt kinderarts Pia Fenimore over „uitholling van het vertrouwen in sommige instellingen dat voorheen solide was” aan beide kanten van het politieke spectrum. Ze moet opboksen tegen mensen die „kleine beetjes informatie uitbuiten voor hun eigen politieke gewin”. Deels begrijpt ze de maatschappelijke scepsis: „Elke zorgverlener heeft tijdens de coronapandemie fouten gemaakt. Ik ook. Ik vertelde mensen dat ze hun boodschappen moesten ontsmetten. Dat was onzinnig. Voor die fouten betalen we nu de prijs.”

Ze vindt het relatief eenvoudig om ouders te overtuigen van het nut van de combinatieprik tegen bof, mazelen en rodehond, die wordt aangeraden als een kind één jaar oud is. „Dat is geen experiment, de effectiviteit en de veiligheid staan op geen enkele manier ter discussie.” Maar dat lukt haar alleen als ze mensen die twijfelen ook in haar spreekkamer krijgt. Legio ouders onttrekken zich aan de reguliere zorg: de Amish, maar ook crunchy moms die Big Pharma en de overheid ervan verdenken de maatschappij ziek te maken.

Fenimore vreest voor wat hierna komt. „Ik ben 25 jaar kinderarts en had voor deze uitbraak één keer een geval van mazelen gezien, tijdens mijn coschappen. Nu vrees ik dat ook pokken kunnen terugkeren. Of polio.”

De arts hoopt dat mensen die zij niet bereikt in hun omgeving worden aangesproken op hun collectieve verantwoordelijkheid. Dore Mea Smoker (64) worstelt daarmee, vertelt ze in de traditionele ijzerwinkel waar ze werkt. Zij weet bijna zeker dat ze vroeger is ingeënt en deed dat in ieder geval met haar eigen kinderen. Maar haar kleinkinderen zijn niet gevaccineerd. „Mijn schoondochter wil dat niet en ik kom liever niet tussen hen in.”

Tegelijkertijd vreest ze voor het leven van haar kleindochter, die nog maar een paar weken oud is en wier oudere broertjes en zusjes het virus mee naar huis kunnen nemen. Ze twijfelt zelfs om op kraamvisite te gaan. „Want in onze kerk gaat het ook rond.” Het valt haar op dat in de Amish-nieuwsbrief die zij krijgt, de Lancaster Gemeinde Brief, „de laatste tijd heel veel overlijdensadvertenties staan van pasgeborenen”.

De uitbraak is niet beperkt tot de Amish, zegt kinderarts Fenimore. Die gemeenschap leeft veel minder geïsoleerd dan voorheen. „Ze reizen voor religieuze missies naar Afrika. Hier nemen zij openbaar vervoer en gaan naar de supermarkt. Waan je als ongevaccineerde niet veilig omdat je niet tot die gemeenschap behoort.”

Baby’s beschermd door groepsimmuniteit

Baby’s mogen op z’n vroegst bij zes maanden ingeënt worden, tot die tijd kunnen ze alleen door groepsimmuniteit beschermd worden. Mikala Clark (31) heeft met haar zoontje Brooks (11 maanden) niet gewacht tot de gebruikelijke prik rond zijn eerste verjaardag. „Ik ben verpleegkundige en in de zorg zagen we dit van mijlenver aankomen”, vertelt ze op de kermis in Ephrata, in het noorden van de regio Lancaster. Zonder die vervroegde prik had ze deze drukke plek zeker gemeden.

Aan de zuidkant van het gebied vertelt Katya Madison (27), die met haar baby en peuter het voorleesuurtje in de bibliotheek van Christiana bezoekt, juist dat ze geen haast heeft haar kleinste van zeven maanden te laten inenten. „Sinds corona neem ik al die gezondheidswaarschuwingen niet meer zo serieus. Het is vooral angstzaaierij.” Ze is niet pertinent tegen vaccinaties, haar peuter kreeg ze wel. „Maar mijn zoontje is in goede gezondheid, dus ik ga gewoon naar boerenmarkten en andere plekken waar ik veel Amish kan tegenkomen. Dat lijkt me alleen maar versterkend voor zijn immuunsysteem.”

Op haar erf in Lancaster vraagt Annie Esh zich af of ze haar kinderen na de mazelenervaring niet toch voor andere virussen moet inenten. „Mijn kinderen hebben dit goed doorstaan, maar ik wil de ervaring ook niet wegwuiven.” Ze heeft er met een arts in haar gemeenschap over gesproken en die heeft haar overtuigd. „Als er een keer polio rondgaat, moet je daar niet mee spotten en je prikken gaan halen.”