Randy Newman verdient een Nobelprijs voor vooruitziende satire

Wéér ernaast gegrepen. Verloren van, nota bene, een Zuid-Afrikaanse voorvechter van mensenrechten. Maar ja, moet je ook maar geen oorlog tegen Iran beginnen waar nu de halve wereld al maanden onder kreunt. Het is tenslotte een prijs voor de vréde, mister President. Had nou je volle blonde gewicht achter Oekraïne gegooid, dan was dat bloedbad met een beetje doorzetten voorbij geweest. Maar nee. Liever nog eens de rode loper uitrollen voor de misdadiger die de oorlog begon.

En, insult to injury, dan nog die andere Nobelprijs mislopen: voor een dichteres. Een Canadees! Terwijl, wat is er mis met de fabelachtige tweets en conferences die je zelf 24/7 de ether in slingert, begeleid door geinige AI-filmpjes waarin je tegenstanders verdrinken in een stroom stront of een pak slaag van je krijgen met een ijshockeystick?

Kortom, het is allemaal weer niet eerlijk, mister President.

Ik sla deze toon aan uit eerbetoon aan Randy Newman, de satirische Amerikaanse zanger en componist. Zijn werk is het beluisteren meer dan waard nu de MAGA-cultus over zijn hoogtepunt heen is en zelfs de boeren in Kansas uitgekeken zijn op dumbass Trump. De grootspraak, bluf en leugens wekken weerzin bij steeds meer Amerikanen, met als nieuw dieptepunt de bloeddorst van kind-man Pete Hegseth, die in navolging van IS een executie wil livestreamen.

Dát had zelfs Randy Newman niet verzonnen, al scheelde het niet veel. Al in het nummer ‘Political Science’ (1972) ridiculiseerde hij vlijmscherp de honger naar geweld én het narcistische zelfmedelijden dat nu ook uit het Witte Huis klinkt („niemand houdt van ons, zelfs onze vrienden kraken ons af”, „we geven ze geld maar zijn ze dankbaar?”). En dus: gooi er maar een bom op, the big one, om ze te „verpulveren”. Boem, daar gaat Londen en boem, Parijs, zong Newman. Nee, niet Australië, „kangoeroes doe je geen pijn”. Bovendien, „we bouwen er een pretpark, compleet met surf!”.

Newman kreeg er destijds ook in Nederland de lachers mee op zijn hand . Het nadeel van een te vooruitziende komische blik: ingehaald door de werkelijkheid valt er weinig meer te lachen. Hetzelfde lot trof het Hollandse duo Van Kooten en De Bie, met hun F. Jacobse en Tedje van Es, rechts ingehaald door de Centrumpartij van Hans Janmaat, aan wie geen enkel ’typetje’ kon tippen.

Luister ook eens naar ‘It’s Money That I love’, Newmans schitterende ode aan morele corruptie en hebzucht. Uit 1979, toevallig of niet het jaar dat in New York de bouw van de eerste Trump Tower begon. De zanger klaagt dat vroeger, toen hij zijn grote liefde (geld dus) nog niet had ontdekt, zijn geweten knaagde over „de hongerige kindjes in India”. Opgelucht: „weet je wat ik nu zeg over de hongerige kindjes in India? Ach, gossie…” Trump in twee woorden.

En dan is er zijn grote hit, ‘Short People’ (1977), een sneer naar kleine mensen die „geen reden hebben om te leven”, met hun „stemmetjes van piep-piep-piep” en kleine autootjes die „biep-biep-biep” doen. Dat nummer werd toen – in een fatsoenlijker tijd – gehekeld als gemeen en stigmatiserend, al voegde Newman (voor de zekerheid) een zalvende strofe toe over gelijkheid en broederschap. Maar het sadisme was loepzuiver getroffen. Trump, die een gehandicapte onderzoeksjournalist belachelijk maakte met spastische gebaren en grossiert in fysieke sneren en beledigingen, zou het uit volle borst meezingen.

Wat Newman toen aanvoelde, was de neiging tot wreedheid en cynisme die borrelt onder het Amerikaanse zelfbeeld van pastorale burenhulp en regulerende sociale controle. Af en toe moet het beest los, ‘the American berserk’ zoals Philip Roth het noemde. Je wint er geen prijzen mee, maar dat dondert niet – zolang het maar knalt en knettert.

Maar het beest moet ook weer terug in de kooi. Valt er nog te grimlachen om Trump, nu zijn MAGA-coalitie uit het pak begint te scheuren en zelfs zijn knechten en hielenlikkers hem zat beginnen te worden? Stream eens wat nummers van Newman en het antwoord is ja.

Geef hém dan een Nobelprijs – voor prognostische satire.