Oprichter De Vegetarische Slager: het helpt niet om de overblijvende plantaardige bedrijven onderuit te halen

In zijn column van eind september (25/09) vraagt Youp van ’t Hek zich af wat De Vegetarische Slager te vertellen heeft nu Arjen Lubach heeft ”verraden” dat JBS de eigenaar van het bedrijf is geworden. Dat stond bij de aankondiging van de verkoop, inmiddels ruim anderhalf jaar geleden gewoon in de krant. Daar was dus weinig aan te onthullen. Maar de vraag achter de vraag verdient een antwoord. Als oprichter van De Vegetarische Slager geef ik dat graag, ook al ben ik sinds de verkoop aan Unilever zakelijk niet meer betrokken.

Arjen Lubach had op 24 september een uitgesproken item over het Braziliaanse vleesverwerkingsbedrijf JBS en de Nederlandse plantaardige vleesvervangingsmerken Vivera en De Vegetarische Slager. Ongetwijfeld goed bedoeld, maar ik kan alleen maar hopen dat het bijdraagt aan de gewenste bevrijding van dieren uit de voedselproductieketen. Ik vrees echter dat het weleens schadelijk zou kunnen zijn, en wel hierom.

De suggestie wordt gewekt dat de mogelijke winst van deze plantaardige merken in handen komt van de grootste dierenslachter ter wereld. Maar van winst is in deze bedrijfstak nog geen sprake. Kijk naar de grootste nog zelfstandige plantaardige bedrijven en je ziet: zowel Oatly als Beyond Meat noteren al meer dan een decennium verliezen van tientallen miljoenen per jaar. De beurswaarde van deze twee ondernemingen is, op z’n zachtst uitgedrukt, gecrasht: de financiële waarde is nog slechts een paar procent van de piek van ruim vijf jaar geleden, toen JBS Vivera kocht. In het Financieele Dagblad was te lezen dat Vivera in 2024 een verlies boekte van 7,8 miljoen euro. Lubachs veronderstelling dat deze ‘oplichters’ de plantaardige bedrijven na een paar verlieslatende jaren van de hand zullen doen, wordt hiermee gelogenstraft. Winst uit de dode-dieren-business wordt daar nu dus gebruikt om het nieuwe plantaardige vlees te ontwikkelen.

Geen illusies

Van De Vegetarische Slager weet ik dat ook Unilever tientallen miljoenen heeft geïnvesteerd — je zou ook kunnen zeggen: verloren — in de ontwikkeling van deze business. Met de verkoop aan JBS is dat zeker niet goedgemaakt: ook na de verkoop bleef Unilever per saldo met een fors verlies achter. Het was een investering die we als zelfstandig bedrijf nooit hadden kunnen doen. Het resultaat: bijna alle producten zijn 100 procent plantaardig geworden, de omzet is enorm gegroeid door de wereldwijde kracht van Unilever, het zoutgehalte gehalveerd, en de producten staan internationaal op de kaart bij Burger King.

Lubach maakt de vergelijking met de tabaksindustrie, maar die vind ik niet sterk. Een goed alternatief voor de sigaret is daar nooit ontwikkeld; de vape is zo mogelijk nog schadelijker en verslavender. Een vergelijking met de auto-industrie lijkt me beter. Na het sjoemeldieselschandaal van het keurige Duitse Volkswagenconcern (absoluut geen oplichterspraktijken natuurlijk) hadden we kunnen besluiten om ook maar geen elektrische Volkswagens meer te kopen, maar dat lijkt me niet productief. Destijds hadden we te maken met een sterke uitdager, namelijk Tesla — maar ook dat is inmiddels een ingewikkeld verhaal met topman Elon Musk.

Ik zit wat pragmatischer in de wedstrijd. Ik maak me geen enkele illusie over de morele intenties van JBS. Wat ik hoor van mijn opvolgers bij De Vegetarische Slager is dat ze kunnen ontwikkelen, groeien en gebruikmaken van het wereldwijde netwerk van JBS. Dat biedt enorme kansen. Ik kan me goed voorstellen dat het JBS geen bal interesseert hoe ze hun geld verdienen. De reactie van een productontwikkelaar bij een vleesbedrijf waarmee we ooit samenwerkten was: „Prima, als ik het zelf maar niet hoef te eten.” Uiteindelijk kwamen we samen, tot zijn verrassing, toch tot een goed product. Het werkt contraproductief om de dominee uit te hangen; laat liever het resultaat, het product, voor zich spreken.

En laten we hopen dat deze business, die van de wereld een veel mooiere plek kan maken, zo snel mogelijk winstgevend wordt. Het zal mij werkelijk een zorg zijn als dat gepaard gaat met financiële winst voor JBS. Dan kunnen zij hun oude dode-dieren-bedrijven afbouwen en de nieuwe plantaardige bedrijven laten groeien. Met dezelfde hoeveelheid soja kunnen ze zelfs vijf keer zoveel van het nieuwe, plantaardige vlees produceren — dat moet hen als muziek in de oren klinken, ook al zullen ze het zelf nooit willen eten. De grap is natuurlijk dat mensen niet ineens meer vlees gaan eten, ook al is het plantaardig. Daardoor kan veel land dat nu nodig is voor veevoer weer ruimte bieden aan natuur en regenwoud.

Ik geloof sterk in deze selffulfilling prophecy. Als we nu massaal de producten van De Vegetarische Slager en Vivera gaan boycotten, krijgt Lubach gelijk en zal JBS deze bedrijven over enkele jaren van de hand doen. Daar zijn de dieren dan niets mee opgeschoten. Veel andere plantaardige merken zijn al uit het schap verdwenen of hebben het helemaal niet gered. Het helpt niet om ook de overblijvers onderuit te halen.

Onze boosheid kunnen we beter richten op het onrecht dat de oude vleesindustrie overeind houdt, zoals de zware subsidies op de productie van dierlijk voedsel. Gelukkig doet Lubach dat ook.

Als één notoire oplichter besluit om geen dier meer te eten, al gaat het maar om één maaltijd per week, zou mijn reactie zijn: dat doe je goed. Nu de rest van je leven nog.