Rusland een vijand noemen, gaat niets oplossen

„Rusland is niet langer de agressor […], Rusland is de vijand”, constateerde minister van Defensie Dilan Yesilgöz vorige week donderdag. „Het gaat niet meer om Oekraïne of Litouwen, maar om ons land.” Hiermee lijkt ze te suggereren dat Nederland de nieuwe frontlinie is geworden. Maar ze krabbelde ook snel weer terug: tijdens een schorsing van het debat zei ze dat het niet haar bedoeling was geweest om te zeggen „dat wij in oorlog zijn of ineens een heel andere aanpak gaan hebben”. Waarom sprak ze in de Kamer dan zo fel?

De angst voor de Rus-in-je-tuin bestaat al sinds de Koude Oorlog, maar de enige keer dat er daadwerkelijk Russische militairen in Nederland waren, was meer dan twee eeuwen terug. Toen zaten wij in een bondgenootschap met revolutionair Frankrijk, en werkten de tsaristische Russen samen met de Britten. De invasie was dan ook meer een uitvloeisel van de geopolitieke spanning tussen Engeland en Frankrijk. Dát is ervoor nodig, wil je dat het „het niet meer om Oekraïne of Litouwen, maar om ons land” gaat.

Nee, een traditionele oorlog zullen we niet krijgen met Rusland. Een traditionele „vijand” is het dus evenmin. Maar van vrede is ook geen sprake. Russische dreigingen in Duitsland, cyberaanvallen en desinformatie in Frankrijk, verijdelde aanvallen op een luchtmachtbasis in het Verenigd Koninkrijk: er is zeker iets aan de hand.
Het punt is alleen dat we deze aanslagen niet moeten framen binnen het traditionele statelijke kader, waar de oorlog in Oekraïne wel binnen past. Dit is een geheel andere wijze van oorlogsvoering. Het meestgebruikte woord is ‘hybride’, omdat deze manier van oorlogsvoeren een combinatie lijkt te zijn van meerdere vormen.

Het streven van Yesilgöz is nobel. Hybride dreigingen, waaronder Russische, zijn reëel en gevaarlijk. Maar Rusland een „vijand” noemen gaat niks oplossen. Dat is slechts angstzaaien. Waarom? De sociologie bewijst dat een volk in oorlog een angstig volk is, en daarmee ook een verenigd en dociel volk. De Amerikaanse socioloog Harold Lasswell schreef in 1941 al over een „garnizoensstaat”, waarin hoge niveaus van angst een bevolking verenigden.

Belangrijk hierbij is dat Yesilgöz lid is van een minderheidskabinet, dat nog niet veel successen heeft behaald in deze gepolariseerde samenleving. In dat licht is het niet gek dat Yesilgöz, zodra de camera’s op haar gericht waren, inspeelde op de hybride aanvallen om de Russische frontlinie even op te schuiven tot de Nederlandse grens.

Ard Schiferli Middelie

---

VogelsDuidelijk plezier

Onlangs vroeg NRC zich af of vogels plezier kunnen beleven aan vliegen (Houden vogels van vliegen? Daar lijkt het op, 3/10). Is het niet sociaal gedrag? Nou, bij mensen is het meeste plezier ook sociaal gedrag: je hebt vaak plezier in een groep.

Als je vogels in het wild observeert, dan zie je snel dat veel vogels duidelijk pleziergedrag vertonen. Meeuwen die met harde wind eindeloos heel snel met de wind mee scheren en dan weer omkeren om het nog een keer te doen. Zwaluwen die met z’n tweeën of drieën rakelings langs je benen scheren in een soort durfspelletje. Een collega in Polen had een filmpje gemaakt van een kraai die herhaaldelijk met een jampotdekseltje van een besneeuwd dak een eindje naar beneden sleede. (Niet alleen plezier, maar ook werktuiggebruik!)

En in Den Haag zag ik een kraai die zichzelf ondersteboven liet hangen aan een tak zo’n 30 centimeter boven de grond, en zichzelf dan op zijn rug op de grond liet vallen. Weer terug op de tak, en hup, nog een keer. Nee, we weten niet precies hoe vogels plezier ervaren. Maar wel dát ze plezier beleven.

Jaap van der Sijp Hengelo

---

OnderwijsVolstrekt ineffectief

In haar column over het bezoek van een schoolklas aan het Rotterdamse stadhuis voor een les over lokale democratie, geeft Rosanne Hertzberger er blijk van dat ze helaas geen enkel verstand heeft van de manier waarop kinderen (en volwassenen) leren, maar zich daar wel allerlei oordelen over aanmeet (9/10).

De meest elementaire zaken voor leraren, bijvoorbeeld dat ze zich ervan vergewissen wat kinderen wel of niet weten over het onderwerp in kwestie, voordat ze starten met een uitleg, karakteriseert zij als een vorm van complete debilisering. Dat geldt ook voor het in gesprek gaan met kinderen, wat in het Rotterdamse stadhuis gelukkig bleek te gebeuren. Nee, er moest naar haar mening meteen een bak kennis worden uitgestort over de hoofden van de kinderen. Dat die werkwijze de afgelopen 75 jaar op basis van veel onderzoek als een volstrekt ineffectieve praktijk naar de prullenbak is verwezen, weet ze kennelijk niet.

Dat is geen schande – en ik wil het haar graag eens uitleggen – maar dan moet je niet zo’n grote broek aantrekken als je erover denkt te moeten schrijven. Ik kan me ook niet voorstellen dat je in NRC als leek zulke domme dingen over bijvoorbeeld microbiologie zou kunnen debiteren, zelfs niet als columnist.

Jan Berenst Haren

---

DuurzaamheidZuinig met energie

Het opinieartikel van Boersma en Kreiken, waarin zij oproepen tot méér gebruik van energie (3/10), is niets anders dan een nogal uitgebreid verpakt pleidooi voor kernenergie. De schrijvers scharen kernenergie zonder kritische noot onder schone, duurzame energie, enkel kijkend naar de CO₂-uitstoot van kerncentrales.

Er zijn veel redenen om niet grootschalig in te zetten op kernenergie, de hoge kosten zijn er daar één van. Geen woord van de auteurs over de kosten van de vele centrales die nodig zouden zijn voor de gewenste vertienvoudiging (!) van elektriciteitsopwekking, noch over de kosten van de vele gewenste ‘duurzame’ toepassingen.

Het klimaatprobleem lossen we niet op door wat de schrijvers een „overvloedsagenda” noemen. Een dergelijke toekomst is verre van duurzaam – de grondstoffen die daarvoor nodig zijn, zijn nu eenmaal eindig.

Laten we zuinig zijn met onze aarde, en dus ook met energie. Niet-gebruikte energie is nog altijd het goedkoopst én het duurzaamst.

Rianne Teule Apeldoorn

Kies NRC als voorkeursbron