Europa deinst terug voor grote woorden in het conflict met Donald Trump over het Strafhof

EU-buitenlandchef Kaja Kallas besteedde maandag nog geen vijf procent van haar tijd aan het Internationaal Strafhof tijdens haar persconferentie na afloop van de bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken in Luxemburg. Het tekent de consensus én de spanningen rondom de Amerikaanse sancties die Washington vrijdag afkondigde aan het adres van het hof in Den Haag.

Wie even niet oplette, had bijna niet gehoord dat de lidstaten de bescherming van het hof volgens Kallas „serieus” nemen en dat de EU zich inspant het „essentiële werk” van het hof doorgang te laten vinden. Kallas omschrijft, net als in haar eerste reactie zaterdag op X, de periode van zes maanden alvorens de Amerikaanse sancties ingaan als een „window for dialogue”.

Die lijn hanteert ook minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen. Hij spreekt – in dezelfde woorden als premier Rob Jetten – over „betreurenswaardige” sancties en „het belang van met elkaar blijven praten”, de komende zes maanden. Europa heeft de mogelijkheid de Amerikaanse sancties te blokkeren door het zogeheten ‘blokkeerstatuut’ te activeren. Nederland riep eerder op om die Europese wet, die Europese bedrijven en organisaties verplicht Amerikaanse sancties niet te erkennen, klaar te zetten.

Berendsen vindt nog altijd dat de blokkeerverordening „zo snel mogelijk” klaar moet staan „als het nodig is die te gebruiken”. Maar hij vindt de dialoog aangaan en het hof beschermen het belangrijkst. „De steun voor het hof is groot en breed”, stelde Berendsen, na afloop van de bijeenkomst.

Lees ook

EU denkt over het blokkeren van de Amerikaanse sancties tegen het Strafhof. Hoe werkt dit ‘paardenmiddel’?

Nieuwe bedrijven zoeken

Nederland pleit voor gesprekken met bedrijven over de juridische consequenties van de Amerikaanse sancties en wil andere partners voor het Internationaal Strafhof (ICC) zoeken. Berendsen: „Ik heb een oproep gedaan aan de landen die aan tafel zitten om nieuwe bedrijven aan te trekken om het hof te steunen in hun werkzaamheden.”

Berendsen: „De dialoog moet zich niet vernauwen tot het wel of niet inzetten van het blokkeerstatuut.” Hij hoopt dat Europa de sancties in de komende zes maanden „van tafel” weet te krijgen.

Zaterdag bevestigde de EU in een officiële reactie haar „onwankelbare” inzet voor het ICC, zonder diplomatie uit het oog te verliezen. „Hoewel wij er bij de VS op aandringen de recente maatregelen in te trekken, verwelkomen wij de bereidheid van het land om zijn zorgen te bespreken met de staten die partij zijn bij het Statuut van Rome [dat ten grondslag ligt aan de oprichting van het ICC]”, aldus een persbericht.

In Brussel leven grote zorgen. „De VS willen het Statuut van Rome en de jurisdisctie herschrijven. Er wordt in Europa vaak onderschat hoe fundamenteel de VS zaken willen veranderen”, reageert een hooggeplaatste Europees ambtenaar.

Lees ook

De weerstand van de VS tegen het ICC zit diep. Als ‘politieman van de wereld’ menen ze geen straf maar beloning te verdienen

Roep om een ferme reactie

De roep om een ferme politieke tegenreactie zwol de afgelopen weken aan vanuit het Europees Parlement, onder aanvoering van Europarlementariërs Dirk Gotink (EVP) en en de Franse sociaaldemocraat Aurore Lalucq. Het ICC en de internationale rechtsorde is volgens hen in „groot gevaar”.

In een brief die dinsdag wordt verstuurd aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, EU-buitenlandchef Kallas en de Eurocommissaris verantwoordelijk voor de financiële portefeuille, maar reeds in handen van NRC, pleiten ze voor directe activering van het Europese blokkeerstatuut na het verstrijken van de door Trump ingestelde 180 dagen.

Volgens Lalucq, voorzitter van de parlementscommissie economische en monetaire zaken, is de tijd voor „Europese moed” aangebroken. In de brief wordt de zorg geuit dat bedrijven mogelijk nog voor de sancties officieel ingaan voor het ICC ongunstige maatregelen treffen, uit angst voor Amerikaanse strafmaatregelen.

Bij het directoraat-generaal van de Europese Commissie dat over financiële stabiliteit gaat, overheerst juist de vrees voor economische represailles van de VS. Vanuit deze kant werd de afgelopen weken herhaaldelijk gezegd de „diplomatieke weg” te verkiezen, en vooral „geen ruchtbaarheid” aan de kwestie te geven.

Kies NRC als voorkeursbron