‘Ik heb me vaak afgevraagd óf Amerikanen nog een dissidente <b>spirit </b>hebben.’ Gal Beckerman schreef over dissidenten door de eeuwen heen

Tiananmenplein, Beijing. Een man in een wit overhemd en een donkere broek staat midden op de weg. Voor hem zijn drie tanks tot stilstand gekomen, een vierde nadert. De anonieme tankman groeide uit tot het symbool van het grote protest tegen de Chinese overheid in de lente van 1989.

Volgens de Amerikaanse schrijver en journalist Gal Beckerman is deze man een dissident pur sang. Hoewel Beckerman weet dat tankman de weg verspert om de militairen ervan te weerhouden de protesten neer te slaan, ziet hij ook iets anders: een mens op weg naar huis om het avondeten te bereiden. De tanks, of de onderdrukkers, staan hém in de weg, niet andersom. „De dissident is degene die gewoon zijn weg naar huis wil vervolgen en weigert aan de kant te gaan”, schrijft hij in het eerste hoofdstuk van Hoe word ik een dissident, dat eerder dit jaar verscheen.

Die morele standvastigheid – „Ik sta hier omdat ik niet anders kan” – is de gemene deler tussen de dissidenten in zijn boek. Aan de hand van anekdotes trekt hij lessen uit de levens van onder meer Spinoza, de ‘Dwaze Moeders’, Ai Weiwei, Martin Luther King en Etty Hillesum.

Net als in zijn boek The Quiet Before (2022), over hoe sociale revoluties tot stand kwamen, duikt Beckerman in het verleden. Hij put hoop uit de geschiedenis, zegt hij via een videoverbinding vanuit Parijs. „Het is een manier om onze eigen realiteit te relativeren. Soms lijkt het alsof alles in beton gegoten is, maar de geschiedenis laat zien dat het tegenovergestelde waar is.”

Tijdens het schrijven zag de journalist voor het progressief-liberale tijdschrift The Atlantic de wereld razendsnel veranderen tijdens de tweede termijn van president Donald Trump. „Toen ik in juni 2025 begon met schrijven gingen machtige advocatenkantoren, mediabedrijven en universiteiten door de knieën voor Trump.”

Beckerman doelt onder meer op Columbia University en Brown University die onder druk van de president hun diversiteitsbeleid afschaften en respectievelijk 200 en 50 miljoen dollar toezegden aan door Trump aangewezen overheidsinstellingen. Advocatenkantoren die ‘tegenstanders’ van de president bijstonden, ondergingen eenzelfde soort behandeling. „Normen en waarden waarvan ik dacht dat ze onderdeel waren van de Amerikaanse maatschappij brokkelden in rap tempo af door de brute kracht van de uitvoerende macht.”

Wie zijn nu de dissidenten in de Verenigde Staten?

„De laatste twee jaar zijn ontgoochelend geweest, ik heb me vaak afgevraagd óf Amerikanen nog een dissidente spirit hebben. Maar er zijn ook dingen gebeurd die me hoopvol maken. In Minneapolis sprak ik met mensen die betrokken waren bij de protesten afgelopen winter [de protesten tegen de razzia’s van ICE]. Het ging niet over politiek, en zelfs niet over Trump. Er gebeurde iets dat zo verkeerd voelde, dat ze iets moesten doen. Mensen werden opgepakt, niet om hun verblijfsstatus, maar op basis van hun huidskleur. Ze zagen agressieve, gemaskerde en bewapende mannen patrouilleren door hun buurt. Hun acties kwamen voort uit de menselijke impuls om op te staan tegen iets dat verkeerd is.”

„Ik herinner me een verhaal van een ouder echtpaar, wit en Republikeins, wiens buren immigranten waren. De dochter van die buren durfde niet meer alleen naar school te lopen. Zij zijn toen elke dag met haar meegelopen. Het gaat om dit soort kleine verhalen. De netwerken die buren in die tijd hebben gevormd bestaan nog steeds.”

Moeten mensen rock bottom raken om de dissident in zichzelf wakker te kussen?

„Ja en nee. Soms gebeurt er gewoon iets dat heel duidelijk is. Het contrast tussen mensen die hun buren verdedigden en de mannen met maskers en geweren kon niet duidelijker. Daarom spoorde het zo veel mensen aan tot actie. De vraag is: kun je zo iets construeren? Het zit namelijk niet in de menselijke aard om te reageren op abstracties.”

„Voor mij is de Children’s Crusade in 1963 van de burgerrechtenbeweging een goed voorbeeld. Martin Luther King maakte toen de risicovolle keuze om kinderen op de waterkanonnen en politiehonden af te sturen, wetende dat er iets mis zou kunnen gaan. Maar hij wist ook dat er iets moest gebeuren om de zelfgenoegzaamheid van de witte Amerikanen in het noorden van de VS – die deden alsof de segregatie in het zuiden niet bestond – te doorbreken.

foto’s tim evans/REUTERS

De onderdrukkers van de dissidenten in uw boek zijn bijna allemaal rechttoe rechtaan. In de meeste gevallen is er sprake van staatsterreur. Dat is tegenwoordig niet altijd zo helder.

„Dat is de reden waarom ik hier en daar AI noem in het boek. Het is verbijsterend hoe we de laatste twintig, dertig jaar het hele pakket aan technologische ontwikkelingen gewoon voor lief hebben genomen. Zonder er zeggenschap of macht over te eisen. Het is dus veel complexer dan dat er een dictator is die het hele normale leven platlegt en dat we moeten vechten voor ons leven.”

Schreef u het boek voor mensen met een dissidente instelling die zich door te lezen minder alleen voelen of voor mensen die nog helemaal niets doen?

„Veel mensen die ik heb gesproken over het boek waren mensen die zich al bewust zijn over hun maatschappelijke rol. Voor hen kan het een medicijn zijn tegen eenzaamheid.”

„Dan zijn er mensen die niet in de categorie ‘dissident’ vallen. Het gaat er niet om dat je na het lezen weet of je de keuze A, B of C moet maken, maar dat je weet dat je een keuze hebt. Ik hoop dat mensen anders gaan nadenken over wat het inhoudt om een betekenisvol leven te leiden. De vraagstukken die nu voor ons liggen vragen om een bepaalde mate van engagement.”

Kies NRC als voorkeursbron