‘Genocide in Gaza’

Genocide? Of geen genocide? Naar aanleiding van de documentaire NAZA van twee Israëlische filmmakers schreef ik vorige week een column (Vertrouw het systeem) waarin ik het woord genocide gebruikte voor het Israëlische geweld in Gaza. Daarmee nam ik afstand van een artikel van Chaja Polak, schrijfster van het aangrijpende boek Brief in de nacht in 2024, die op 4 januari 2025 in NRC een artikel had geschreven onder de kop ‘Waarom ik de oorlog in Gaza geen genocide wil noemen’.

Zij noemde in dat artikel de bombardementen op Gaza en het uithongeren van de bevolking misdadig, „maar geen genocide. Haal de Holocaust er niet bij, laat de slachtoffers met rust”. Ze had zich overigens al in Brief in de nacht zeer kritisch opgesteld: „Want Het Kan Niet Wat Israël Nu Doet. In Gaza. En op de bezette Westbank. Uit onze naam. Uit onze Joodse naam. Uit mijn Joodse naam.”

Mijn column kreeg, zoals te verwachten, zowel bijval als afwijzing, maar wat ik minder had verwacht was de reactie van Chaja Polak zelf.    

Zij schreef mij de volgende dag: „Ja, u heeft gelijk. Wat zich afspeelt in Gaza is genocide. Het heeft lang geduurd voor ik deze conclusie kon toelaten. Het doet dan ook zo’n onbeschrijfelijke pijn. Ook al omdat met die erkenning de nagedachtenis van de Sjoa, van de slachtoffers en hun nakomelingen wordt bezoedeld. En een doem legt op het herdenken. De regering van het Joodse land, het land van melk en honing, besmet met zijn wandaden het mij zo geliefde Jodendom. En ook de Joodse Israëli, die voor het overgrote merendeel geen enkele compassie voelen voor het lijden van de Palestijnen, nu niet, en vroeger niet en al vanaf de oprichting van de Joodse staat niet, breken eveneens het humane Jodendom af.

Ik ontkom er niet aan – hoe onterecht ook – me verantwoordelijk te voelen voor de schade die de regering van het Joodse land aanricht.

Israëls wandaden openlijk benoemen als genocide voelt als een absoluut dieptepunt.”

Ik citeer deze brief met toestemming van Chaja Polak, sterker nog: zij vroeg me in een volgende column aandacht te besteden aan haar gewijzigde inzicht. Ik heb haar nog gevraagd op grond van welke feiten en omstandigheden ze de term genocide voor het geweld in Gaza niet langer afwijst. Ze noemt nieuwe informatie over de levensomstandigheden van de Palestijnen in Gaza, de scherpe veroordelingen van het Israëlische beleid door experts die ze respecteert, zoals de schrijver David Grossman die ook het woord genocide gebruikte en emeritus hoogleraar Abram de Swaan, met wie ze in Joden zeggen nee zit, een actiegroep van Joodse burgers tegen het Israëlische geweld in Gaza.

In haar boek Brief in de nacht nam ze zelf al de definitie van genocide op die ze nu toepast: „Genocide wordt gepleegd met de bedoeling een nationale, etnische, godsdienstige groep, of een ras geheel of gedeeltelijk te vernietigen.”

„Waarom nu pas en niet eerder?” verzucht ze ten slotte tegen mij. „Omdat ik het niet aankon. Omdat ik er nu niet meer onderuit kan.”