Tweede Kamer wil dat er ‘snel’ een plan komt tegen hybride oorlog en sabotage

Op de dag dat in de supermarkten van Albert Heijn sommige schappen leeg bleven als gevolg van een cyberaanval, nam de Tweede Kamer een motie aan die het kabinet oproept samen met andere landen strafmaatregelen te formuleren voor Russische hybride aanvallen en sabotage.

De motie van defensiewoordvoerder Peter de Groot (VVD) vraagt het kabinet binnen de NAVO of de EU een „reactiekader” te ontwikkelen met maatregelen die meteen na Russische acties genomen moeten worden. De motie kreeg dinsdag een ruime Kamermeerderheid achter zich. „De urgentie hiervan wordt zeer sterk gevoeld in de Kamer”, licht De Groot telefonisch toe.

In de afgelopen weken en maanden heeft Rusland zijn „schaduwoorlog” tegen Europa opgevoerd met steeds roekelozere aanvallen. Moskou, zo zei Peter Reesink, directeur van de inlichtingendienst MIVD, onlangs tijdens een briefing aan de Kamer, „handelt opportunistisch en neemt steeds meer risico’s”. Na bijna vijf jaar oorlog komt het Poetin-regime langzaam maar zeker in financiële en economische problemen. Moskou zoekt daarom naar nieuwe wegen om de Europese steun aan Oekraïne te ondergraven, aldus het hoofd van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst: „Een kat in het nauw maakt rare sprongen.”

Afgelopen dinsdag werden opnieuw drone-aanvallen uitgevoerd op vrachtschepen die voor de Bulgaarse kust voeren. Een van de schepen zonk, van de achttien opvarenden konden er slechts vijf worden gered. Hoewel er geen „duidelijk en sluitend” bewijs is dat Rusland de aanvallen uitvoerde, wijst de „logica” op betrokkenheid van Moskou, zo schreef de Bulgaarse premier Rumen Radev op X. De Bulgaarse regering heeft daarom de Russische ambassadeur in Sofia op het matje geroepen.

Lees ook

Bij Albert Heijn zijn de tomaten op na een cyberaanval die vragen oproept over voedselzekerheid: ‘Dit is toch dystopisch?’

Lastig om dader aan te wijzen

Volgens De Groot is het tijd dat Nederland – in samenwerking met andere landen – een antwoord formuleert op aanvallen die nét onder de drempel van een casus belli blijven. Een dergelijk instrumentarium ontbreekt op dit moment. „Ik was afgelopen mei op een veiligheidsconferentie van NAVO-landen”, vertelt De Groot: „Daar vertelden Roemeense parlementariërs mij: als we ons bedreigd voelen dan kunnen we alleen artikel 4 van de NAVO inroepen (waardoor de lidstaten in spoedzitting bijeenkomen), maar dat is meteen zo’n grote stap.”

Hoog tijd dat de leemte wordt gevuld met een gestructureerde aanpak, aldus De Groot. „We zouden een gecoördineerd mechanisme moeten hebben waarmee we aan de Russen kunnen laten zien: kom niet te dichtbij. Of het nou gaat om een verdacht Russisch schip op de Noordzee of om andere hybride dreigingen, zoals een cyberaanval.”

Bij hybride-aanvallen – vooral bij computerhacks – is het vaak lastig om een concrete dader aan te wijzen. De Groot wil daarom dat het onderzoek naar hybride aanvallen wordt uitgebreid: „We moeten een hybride actie sneller kunnen identificeren.” Volgens het Kamerlid is het echter niet nodig dat in alle gevallen onomstotelijk bewezen moet zijn dat de aanval door Rusland is uitgevoerd om in actie te komen. „Er zal een kader moeten komen waarin je vastlegt wat we doen als we niet 100 procent zeker zijn, maar wel een sterk vermoeden hebben.”

De strafmaatregelen die volgen op een aanval kunnen heel uiteenlopend zijn, zegt het VVD-Kamerlid. „Een schip van de Russische schaduwvloot kun je enteren, aan de ketting leggen en de olie confisqueren. Maar je kunt ook sancties opleggen aan de bedrijven die hierachter schuil gaan.” Vorige week stuurde het kabinet wetgeving naar de Tweede Kamer die het makkelijker maakt om op te treden tegen schepen die varen zonder vlag of onder een valse vlag – zoals de olietankers van de Russische schaduwvloot.

De Groot heeft haast: wat het VVD-Kamerlid betreft moet het gezamenlijke mechanisme zo snel mogelijk een feit zijn. De Groot denkt daarom eerder aan afspraken binnen de EU dan aan een regeling van de NAVO. „Als je het heel breed wilt aanpakken binnen de NAVO dan ben je misschien een jaar aan het praten met de VS, want die hebben geen last van Russische drones.” Ook vertraging binnen de EU moet worden voorkomen, zegt De Groot. „Ik kan me voorstellen dat een groep van gelijkgestemde landen de handen ineenslaat om dit zo snel mogelijk te regelen. Snelheid is geboden.”

Lees ook

Niet alleen Duitsland worstelt met spionagezaak rond oud-inlichtingenchef, ook buitenlandse diensten hebben vragen