Een beurscrisis houdt Turkije al weken in de greep. Er zijn vermoedens van koersmanipulatie uit Erdogans partijtop

Achter de schermen noemen veel analisten het een zeepbel die vroeg of laat wel moest barsten: Turkije is al weken in de ban van een steeds dieper wordende beleggingsfondsencrisis, waarbij vermoedelijke koersmanipulatie in het spel is. De Turkse toezichthouder SPK besloot in september 131 fondsen die beheerd werden door zeven vermogensbeheerders te laten liquideren. Dit gebeurde na waarschuwingen van enkele beheerders dat ze niet aan de terugbetalingsverplichtingen konden voldoen. Deze fondsen hadden in bijna drie jaar tijd een vermogen opgebouwd van ruim 18 miljard dollar, afkomstig van ruim 455.000 beleggers die op zoek waren naar hoge rendementen.

„Iedereen die de beurs volgde, zag aan de koersbewegingen dat er iets niet klopte”, zegt econoom en schrijver Atilla Yesilada, die op YouTube een eigen kanaal heeft van ruim 400.000 volgers. „Het was misschien niet in alle gevallen juridisch aantoonbaar onrechtmatig, maar het ging duidelijk in tegen de ethische normen en de gebruikelijke handelspraktijken op de beurs”, aldus Yesilada aan de telefoon. „Dit gebeurde voor de ogen van iedereen, met methoden die iedereen kon herkennen. De autoriteiten hebben veel te laat ingegrepen.”

Door het fondsenschandaal kreeg de Turkse beurs een zware klap te verduren. De aandelenindex verloor in september ruim 16 procent: de slechtste maandprestatie sinds 2008. Bovendien dreigt indexaanbieder MSCI Turkije te degraderen van een opkomende markt, waar ook China en Brazilië toebehoren, naar frontiermarkt, een categorie voor kleinere en risicovollere aandelenmarkten.

Deze situatie kwam niet helemaal uit de lucht vallen. In november 2025 waarschuwden Turkse functionarissen al voor manipulatie via beleggingsfondsen. Tijdens een toespraak op het Congres van de Turkse Vereniging van Kapitaalmarkten zei minister van Financiën Mehmet Simsek: „We weten dat er via bepaalde fondsen wordt gemanipuleerd.” Hij erkende dat er tekortkomingen zijn in de regelgeving en beloofde die aan te pakken. Toch duurde het maanden voordat de eerste stappen werden gezet. 

Enorme inflatie

Sinds 2018 was de Turkse lira al sterk in waarde gedaald nadat het vertrouwen in de Turkse economie was afgenomen en het land ook al jaren kampte met hoge inflatie. In 2022 was de inflatie zelfs 85,5 procent. Hoewel die inmiddels is gezakt, blijft die hoog met bijna 30 procent. En dat voelen Turken in de portemonnee. Wie een mandje boodschappen afrekent in de supermarkt merkt dat de prijzen in Turkije de afgelopen jaren fors zijn gestegen. Bovendien zagen Turken hun spaartegoeden langzaam verdampen en zochten ze daarom naar nieuwe mogelijkheden om hun vermogen te beschermen en rendement te behalen. 

Daarom zochten velen hun heil in beleggingsfondsen. Nu die fondsen zijn ingestort, heeft de toezichthouder een gedeeltelijke terugbetaling aangekondigd, maar of beleggers hun geld volledig terugkrijgen is nog onzeker. 

„Buitenlandse beleggers zijn al lange tijd terughoudend om in Turkse aandelen te beleggen”, zegt Emre Akçakmak, hoofd frontiermarkten en portefeuilleadviseur bij vermogensbeheerder East Capital Group. „Er zijn weliswaar goede stappen gezet, maar achteraf bezien hadden ze veel eerder gezet kunnen worden. Elke maand dat er werd gewacht, kon deze constructie verder groeien”, zegt hij aan de telefoon. 

Behalve het economische nieuws gaat het in de kranten ook om de namen van leden van Erdogans regering die betrokken zijn bij het fondsschandaal. Fatma Betül Sayan Kaya, vicevoorzitter van Erdogans AK-partij en voormalig minister van Familiezaken en Sociaal beleid, kwam onder vuur te liggen nadat oppositiepartij Yeni Parti haar beschuldigde van het behalen van enorme winsten met aandelen die zij vlak voor de crisis verkocht. Volgens de oppositie investeerde Kaya samen met haar echtgenoot in april voor ongeveer 163 miljoen lira in aandelen. Enkele maanden later verkochten zij die aandelen voor ruim 2,1 miljard lira – ruim 36 miljoen euro.

Vanwege de timing van de transacties leidde dit tot vermoedens van handel met voorkennis. Eind september trad Kaya terug uit haar functies binnen de AK-partij. Zij en haar echtgenoot zijn inmiddels officieel als verdachten aangemerkt in het strafrechtelijk onderzoek. Kaya blijft ontkennen dat zij voorkennis had of door anderen is aangestuurd. Op sociale media kan de oud-minister op weinig sympathie rekenen. Met name haar vermeende winsten en het salaris van onder andere pensionado’s in Turkije – 426 euro – worden met elkaar vergeleken.

Gevoelig moment voor Erdogan

De affaire komt op een gevoelig moment voor Erdogan die zich graag profileert als bestrijder van corruptie. In aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2028 probeert hij de oppositie al langer steeds verder in het nauw te drijven en voert hij al meer dan een jaar de druk op de grootste oppositiepartij op. Verschillende oppositiebestuurders kregen te maken met strafrechtelijke onderzoeken naar corruptie, onder wie de burgemeester van Istanbul, Ekrem İmamoglu. Een deel van de oppositiebestuurders loopt steeds vaker over naar de AK-partij, waardoor Erdogans partij verschillende grote steden weer in handen heeft.

Ook zijn er blijvende zorgen over de vrijheid van meningsuiting en de ruimte voor kritische journalisten en academici. Volgens de Turkse organisatie voor vrije meningsuiting IFÖD zijn ruim 1.200 socialemedia-accounts in Turkije geblokkeerd of beperkt. De berichtgeving over het fondsschandaal heeft opnieuw geleid tot blokkades en arrestaties van journalisten.

Yesilada: „Tot nu toe kwamen politieke crises in Turkije vooral voort uit kwesties als mensenrechten, ideologie en onrechtvaardigheid. Mensen volgen zulke zaken zonder dat het hun eigen leven rechtstreeks raakt. Maar geld is iets anders. Zodra mensen persoonlijk geld verliezen, zullen ook kiezers van de AKP op den duur verantwoording eisen.”

Kies NRC als voorkeursbron