Hoe kunnen zo veel Koreanen Kim, Lee of Park heten?

„Goedemiddag, ik ben meneer Kim.” In een formele setting hebben mensen zich hier in Zuid-Korea vaak zo aan me voorgesteld, inclusief die specifieke achternaam. Dat is niet zo gek: ruim één op de vijf Zuid-Koreanen heeft deze achternaam. Wanneer je de namen Lee en Park eraan toevoegt, heb je met slechts drie namen 44,7 procent van de Zuid-Koreaanse bevolking te pakken. Waardoor hebben zoveel Koreanen dezelfde achternaam en hoe werkt dit met families?

Allereerst: net als in China wordt in zowel Noord- als Zuid-Korea de familienaam als eerste geschreven. Kim is dus in onze begrippen wel degelijk de achternaam van de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un, al wordt dit woord dus juist vooraan de naam geschreven.

Van 918 tot 1910 was Korea één koninkrijk, dat bijna een millennium door slechts twee dynastieën is geregeerd: Koryo en Joseon. In bijna die gehele periode hadden alleen de adel en aristocratie, een kleine toplaag van de bevolking, een achternaam. Mensen die buiten die elitaire klassen vielen, kregen geen naam.

Rond het einde van de negentiende en begin van de twintigste eeuw voerde de Joseon-dynastie meerdere sociale hervormingen door. Hierdoor kregen ook ‘gewone’ Koreanen voor het eerst een familienaam, die ze vaak zelf mochten kiezen. De meeste mensen kozen ervoor de namen van machtige, adellijke families aan te nemen, omdat die namen aanzien hadden of simpelweg omdat ze als personeel voor dergelijke families gewerkt hadden. Dit waren in die tijd, u raadt het al, de families Kim, Park en Lee.

Zo kregen ontzettend veel Koreanen dezelfde achternaam. Bij de Zuid-Koreaanse census van 2000 werden 286 verschillende achternamen vastgesteld. Dat waren er in 2015 veel meer, maar dat kwam vooral door de toename van tot Koreaan genaturaliseerde mensen met een migratieachtergrond. Ter vergelijking: Nederland kent meer dan 300.000 verschillende achternamen.

Natuurlijk zijn niet alle Kims en Parks familie van elkaar, maar hoe hou je elkaars familie dan wél uit elkaar? Er wordt onderscheid gemaakt in zogeheten ‘clans’, die hun afkomst via vaderskant traceren naar een bepaalde stamplaats. De grootste clan is Gimhae Kim, oftewel de familie Kim die uit de stad Gimhae komt. Terwijl er in 2000 286 familienamen waren, waren er 4.179 clans. Statistieken uit Noord-Korea zijn vanwege de gesloten aard van dat land niet voorhanden.

Trouwen binnen de clan

Binnen deze clans zijn weer subgroepen, waarbinnen je uiteindelijk families kunt onderscheiden, die hun stamboom bijhouden in een zogeheten chokpo, een ‘genealogieboek’. Tot 2005 was het verboden om met leden van dezelfde clan te trouwen, hoewel deze zo groot zijn dat je niet bepaald allemaal neven en nichten bent. Koreanen die trouwen houden allebei hun eigen familienaam, kinderen krijgen de achternaam van de vader.

„Hij is een Lee”, zegt Nam Yoo-Jin (28) tegen me, wijzend naar haar vriend Lee Eun-gyu (32), terwijl ze in hartje Seoul een historische opgraving bekijken. Familie van de Zuid-Koreaanse president Lee Jae-myung is hij niet, legt hij lachend uit. „Ik behoor tot de Jeonju Lee-clan en ook daarbinnen zijn meerdere groepen.” Al benadrukt hij graag de clan zelf, wijzend naar een groot standbeeld verderop. „Dat is Sejong de Grote, een van onze bekendste koningen, die behoorde ook tot de Jeonju Lee-clan.” Sejong regeerde van 1418 tot 1450 en is vooral bekend als uitvinder van het Koreaanse alfabet.

Voordat dat alfabet werd uitgevonden, werden alle Koreaanse namen met een Chinees karakter geschreven. Nog steeds corresponderen Koreaanse achternamen hiermee. Koreanen spreken de naam Lee vrijwel altijd uit als ‘ie’ (dus zonder L ervoor), maar schrijven hem in ons alfabet doorgaans als Lee.

„Ik ben weleens mensen tegengekomen die precies dezelfde naam als ik hebben, maar zo vaak komt dat niet voor, dus daar is best mee te werken”, zegt Lee, waarna zijn vriendin benadrukt dat ze nog nooit iemand heeft ontmoet die Nam Yoo-jin heet.

Dat het voor veel westerse mensen moeilijk is Koreaanse namen uit elkaar te houden, heeft er meer mee te maken dat wij die namen niet kennen en daardoor moeilijker kunnen onthouden. Zelf hebben de Koreanen daar geen last van.

Kies NRC als voorkeursbron