Succesmusical Cats werkt samen met het Rijksmuseum. Hoe kan dat?

Om de brutale Ram Bam Tijger cirkelt een poes in een outfit waarop Van Goghs Amandelbloesem is afgebeeld. Op haar wangen is bloesem geschminkt en zelfs in het haar zie je bloemen. Onder het opfladderende kostuum komt een roodbruine staart vandaan. Kort daarna verschijnt actrice Tessa Sunniva, in haar rol als Lappendeken: zij blijkt de kattenversie van Vermeers Het meisje met de parel.

Bij de jaarlijkse aftrap van het musicalseizoen, Musical Awards The Kick Off, gaf producent De Graaf & Cornelissen een blik op hun nieuwe interpretatie van Cats. De musicalproducent slaat hiervoor de handen ineen met het Rijksmuseum: een opvallende samenwerking.

Cats is gebaseerd op de bundel ‘Old Possum’s Book of Practical Cats’ (1939) van dichter T.S. Eliot. Het gaat over een groep katten die samenkomt op een vuilnisbelt om te bepalen wie van hen naar de kattenhemel gaat. Bekend is het nummer ‘Memory’ (in deze Nederlandse versie vertaald als Weemoed), een meeslepende solo van de oude Grizabella.

In 1981 was de eerste Cats te zien op West End; een jaar later volgde de première op Broadway. De musical was een groot succes en speelde respectievelijk 21 en 18 jaar, records op beide plekken. Daarbij was Cats de eerste musical waarvoor op grote schaal merchandise werd verkocht, veelal aan toeristen. Dit was een belangrijke commerciële stap voor de sector. Ook in Nederland was Cats al eerder te zien, maar nu is er een nieuwe Nederlandse versie met een opvallende vormgeving.

https://www.youtube.com/embed/eV1prXpYVlA

Radicaal op de schop

De componist van Cats, Andrew Lloyd Webber (die ook de muziek schreef voor onder andere The Phantom of the Opera, Evita en Jesus Christ Superstar) stelt strenge eisen aan een nieuwe uitvoering van ‘zijn’ musical. Wie iets wil maken dat op het origineel lijkt, moet de oer-musical exact kopiëren. Wil je daarvan afwijken, dan moet het hele (vormgevings)concept radicaal op de schop. Producent Hans Cornelissen koos voor die laatste optie: „Van de veertig producties die wij tot dusver hebben gemaakt, hebben we maar één keer een kopie gemaakt. Dat vinden we minder interessant.”

Met regisseur Paul van Ewijk en het creatief team begon Cornelissen te brainstormen en al snel kwamen er beelden van katten in middeleeuwse gewaden en katten met molensteenkragen bovendrijven, omdat „we wilden proberen de katten een heel magische, sprookjesachtige verschijning te geven”. Zo ontstond het idee om in zee te gaan met het Rijksmuseum, waar dat soort kleding in de beeldende kunst te zien is.

In de voorstelling is deze samenwerking terug te zien in het uiterlijk van de katten: kostuums zijn geïnspireerd op werk van Escher en Mondriaan, of de katten lijken zo uit een schilderij te zijn gestapt. De producent en het team van Lloyd Webber vonden de samensmelting van poëzie en beeldende kunst intrigerend. De vuilnisbelt uit het origineel werd het Rijksmuseum. „Een museum is ontzettend spannend, vooral ’s nachts”, zegt Cornelissen. „Er zijn natuurlijk ook films over gemaakt, zoals Night at the Museum.” Aan het verhaal zijn verder geen aanpassingen gedaan. Dat staat Lloyd Webber niet toe.

De Toppers

Voor het Rijks is Cats een kans om nieuwe doelgroepen te bereiken, schrijft het museum in een statement. Het wil graag „verrassend” zijn en een nieuw publiek op een laagdrempelige manier met het instituut in aanraking brengen. Dat betekent niet dat ieder kunstwerk waarnaar in de voorstelling verwezen wordt in het Rijksmuseum te zien is. „De karakters zijn op een heel vrije manier geïnspireerd op een aantal schilderijen”, stelt het museum. „De producent heeft daar uiteraard creatieve vrijheid genomen.” Amandelbloesem gaat de geënthousiasmeerde musicalbezoeker bijvoorbeeld niet vinden in het Rijks; daarvoor moet die naar het Van Gogh Museum.

Mensen hebben verrast gereageerd op de samenwerking, erkent Cornelissen, „positief verrast”. Maar het Rijks sloeg al eerder de handen ineen met partijen die op het eerste gezicht ver van beeldende kunst afstaan. In 2019 baseerden De Toppers hun outfits op ‘De Nachtwacht’ en op dit moment zijn er samenwerkingen met Disney en cosmeticabedrijf Rituals. Financieel heeft het museum geen direct voordeel van de samenwerking; ze delen niet in de winst van de theaterproductie.

Queer ballroom op Broadway

De strenge ‘non-replica-eisen’ van Lloyd Webber leverden in de afgelopen jaren wereldwijd meer interessante herverbeeldingen van de kattenwereld op. Een opvallende versie was tot augustus te zien op Broadway. Daar speelde Cats: The Jellicle Ball, waarbij de kattenwereld was getransformeerd tot een queer ‘ballroom’, bij het grote publiek bekend door Netflix-serie Pose en tv-programma RuPaul’s Drag Race. De cast bestond grotendeels uit leden van de lhbtqia+-gemeenschap, met trans- en non-binaire performers.

Eerder waren er bijvoorbeeld producties in een verlaten filmstudio (in Polen), een klokkentoren (Tsjechië), een verlaten kermis (Zweden) of pretpark (Amerika), een circus (Duitsland), een ‘music hall’ uit de jaren dertig (Australië) en een futuristische wereld vol afval en ruïnes (Italië). Aan dat rijtje kan Cats: Het Meesterwerk nu toegevoegd worden.

https://www.youtube.com/embed/B34CidiLhXA

Kies NRC als voorkeursbron