Afgedwongen capitulatie leidt niet tot vrede

Is er voor Oekraïne weer een duivelspact in de maak, dit keer niet tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie zoals in 1939, maar tussen Donald Trump en Vladimir Poetin?

Sinds een week wijst veel in die richting. Terwijl zijn handelsreizigers Steve Witkoff en Jared Kushner vorige week in Florida met delegaties uit Kyiv en Europa onderhandelden over een eventueel bestand, veiligheidsgaranties en wederopbouwplannen voor Oekraïne, belde Trump afgelopen vrijdag vanuit Washington stiekem met Poetin over een dieseldealtje.

Volgens The New York Times heeft Trump nog meer in petto om Poetin te paaien. Het Witte Huis zou ook de bevroren Russische staatstegoeden willen vrijgeven, al liggen die grotendeels in Europa onder beslag. En het zou Europa te verstaan hebben gegeven dat het geen Amerikaanse wapens meer aan Kyiv mag leveren, zo meldde de Financial Times. Pentagonadviseur Elon Musk voegde meteen daarna de daad bij het woord door heimelijk zijn Starlinks voor Oekraïne af te schalen. Waarna Poetin, in strijd met Trumps claim over een „onmiddellijk energie-bestand”, de burgers van Kyiv en andere steden genadeloos onder vuur kon blijven nemen.

Volgens David Ignatius van The Washington Post speelt er op de achtergrond meer dan alleen kil verraad van Trump. Amerika en Europa zouden bezig zijn met een groter plan. Oekraïne zou zich moeten neerleggen bij het verlies van een vijfde van zijn grondgebied, in ruil voor artikel 5-achtige veiligheidsgaranties van de NAVO plus een sloot wederopbouwgeld van de Wereldbank en vermogensbeheerder Blackrock. Rusland zou op zijn beurt weer olie en gas mogen leveren aan Europa en worden verlost van sancties. Dat het Kremlin het continent zo weer op oude voet zou gaan afpersen met relatief goedkope energie en zijn eigen militair-industrieel complex kan consolideren – een oorlogsdoel van Poetin – is de bittere pil die moet worden geslikt om een einde te maken aan het „nightmarish killing field” dat Oekraïne is geworden, aldus Ignatius.

Los van de vraag of Ignatius zijn bronnen op orde heeft – de journalist heeft sinds het begin van de oorlog in 2014 vaker de plank misgeslagen, bijvoorbeeld dat Poetin zich met de annexatie van de Krim zou verslikken – alle zichtbare of heimelijke plannen gaan voorbij aan 40 miljoen direct betrokken mensen: de Oekraïners.

Een bestand langs de huidige frontlijnen, mits dat geen erkenning van de Russische bezetting behelst maar juist wordt aangevuld met een lidmaatschap van NAVO en/of EU, zou voor ruim twee derde van de Oekraïners weliswaar aanvaardbaar zijn, 22 procent is categorisch tegen. Trump opereert zelfs in de verste verte niet conform zo’n scenario. Poetin napratend dat Zelensky moet vertrekken, wil hij de Oekraïners naar de afgrond drijven, in de hoop dat ze vóór de tussentijdse verkiezingen in de VS tekenen bij het kruisje.

Zal zo’n afgedwongen capitulatie intussen wel leiden tot een vorm van vrede? Nee.

Naast een Europese comeback heeft Poetin immers ook Oekraïense oorlogsdoelen. Te weten ‘demilitarisering’ (lees: ontmanteling van de Oekraïense krijgsmacht), ‘denazificatie’ (regime change in Kyiv onder auspiciën van Kremlin) en ‘aanpak genocide en andere onderliggende oorzaken’ (Russische curatele over zowel de buiten- als de binnenlandse politiek van Oekraïne).

De kans dat verkiezingen in Oekraïne een einde maken aan het patriottisme (‘denazificatie’) is zo goed als nul. Volgens opiniepeilingen hebben Oekraïners louter vertrouwen in oorlogshelden als generaal Valeri Zaloezjny (64 procent), topspion Kirillo Boedanov (53 procent) en president Volodymyr Zelensky (53 procent).

Poetin kan een bewind van corrupte marionetten dus alleen met geweld in het zadel houden. Maar dan moeten de Oekraïners wel eerst worden ontwapend (‘demilitarisering’). Vergeet het. Hoe het Kremlin zijn aanvallen ook opvoert, de burgers in Kyiv en andere steden zijn moe én strijdvaardig. Twee derde kan Poetins terreur nog een jaar of langer volhouden; voor de zomer was dat 52 procent.

Mochten de bombardementen het land toch lam leggen, dan zegt 77 procent der Oekraïners door te willen gaan met (gewapend) verzet tegen de bezetter en zal slechts 1 op de 9 het hoofd buigen. Dat is een voedingsbodem voor een guerrilla, variërend van burgerlijk tot gewapend verzet, die zich niet per se zal beperken tot Oekraïens en Russisch grondgebied maar zal reiken tot aan de Russische belangen in Europa, ook Nederland.

Een duivelspact 2.0 lijkt het kleinere kwaad maar zal Europa dus wederom duur komen te staan.