Verkrachting, aanranding, uitbuiting: vrouwen in vluchtelingenkampen in Gaza lopen steeds meer risico slachtoffer te worden

Vrouwen en meisjes in vluchtelingenkampen in Gaza worden in toenemende mate geconfronteerd met gender-gerelateerd geweld. Dat blijkt uit twee recente rapporten van de VN-organisatie UNFPA. Vrouwen lopen een steeds groter risico om slachtoffer te worden van verkrachting, aanranding, uitbuiting, fysiek geweld binnen (familie)relaties of gedwongen uithuwelijking. De afgelopen twee kwartalen namen meldingen van genderrelateerd geweld steeds met meer dan een kwart toe. Beide rapporten concluderen dat de omstandigheden in de kampen ten grondslag liggen aan de toename van geweld.

In de kampen hebben vrouwen geen privacy; medicatie, voedsel en water zijn zeer beperkt beschikbaar, de kampen zitten overvol en een groot gedeelte van de vluchtelingen heeft ernstige psychologische trauma’s opgelopen tijdens de genocidale oorlog die Israël sinds oktober 2023 in de Gazastrook voert. Door die oorlog, waarbij meer dan 74.000 mensen omkwamen, zijn de sociale en familienetwerken die vrouwen beschermden uit elkaar gescheurd. Instanties zoals politie en sociale diensten functioneren niet meer.

Antonietta Romano, adviseur bij het Nederlandse Rode Kruis op het gebied van gendergerelateerd geweld, herkende veel in het rapport. „Dit is een patroon dat we veel vaker terugzien”, legt ze uit. Recent bijvoorbeeld in Soedan, Oekraïne en Congo. „Er is een duidelijke link tussen rampen en oorlogen en gendergerelateerd geweld: dat neemt toe in conflictgebieden, overal ter wereld.”

„Wat het in Gaza anders maakt, is dat het allemaal op een heel klein aantal vierkante kilometers gebeurt”, zegt Jolien Veldwijk, landendirecteur Palestina voor de internationale hulporganisatie Care. Bijna de volledige bevolking van de Gazastrook, meer dan 2 miljoen mensen, is ontheemd. Veldwijk: „Zij wonen nu allemaal op 30 procent van de Gazastrook. In overvolle kampen verspreidt wangedrag zich sneller.”

Lees ook

Honderden jurken aan de waslijn, elk van een vrouw die tijdens de oorlog is verkracht

Transactionele seks

Voor een van de rapporten werkte UNFPA (United Nations Population Fund), dat zich richt op reproductieve gezondheid, samen met de Palestijnse ngo Women’s Affairs Center (WAC). Zij namen tussen december 2025 en januari 2026 groepsinterviews af met 230 vrouwen. De vrouwen, tussen de 19 en 63 jaar oud, leefden in vluchtelingenkampen in Gaza-Stad en Khan Younis. In de kampen rond deze steden ‘wonen’ opgeteld meer dan 1 miljoen mensen, onder wie zeker 580.000 vrouwen en meisjes.

Romano en Veldwijk wijzen erop dat een belangrijke oorzaak van het geweld het gebrek aan eerste levensbehoeften is. In Gaza wordt ondanks het papieren staakt-het-vuren van oktober 2025 nog steeds veel te weinig noodhulp binnengelaten, aldus een mede door Nederland ondertekende verklaring. Dat maakt vrouwen, die vaak geacht worden te zorgen voor voedsel en water voor hun gezin, kwetsbaar.

In vluchtelingenkampen die ze in 2015 in Syrië bezocht, zag Romano dat dat met name gold voor de vrouwen die hun man hadden verloren in de oorlog of gescheiden waren. Zij hadden het vaakst ‘transactionele seks’ in ruil voor voedsel, medicatie of hulp. Dat is in Gaza niet anders. Veldwijk: „Het komt veel voor. Toen ik er zelf was, heb ik een vrouw ontmoet die vertelde hoe ze verkracht werd door haar man, en hoe hij haar vervolgens dwong om seks te hebben met andere mannen in ruil voor hulpgoederen.”

Kindhuwelijken, die ook voor oktober 2023 al voorkwamen in Gaza, worden ingezet als ‘overlevingsmechanisme’. De auteurs van het UNFPA-rapport hoorden verhalen over meisjes die door hun vader tijdens een hongersnood uitgehuwelijkt werden in ruil voor een of twee zakken meel, „een uitwisseling die voor dit conflict ondenkbaar zou zijn”. Hulporganisatie Care heeft twee medische klinieken in Gaza, waar ze een toename van „heel jonge moeders” zien, zegt Veldwijk.

Vrouwen die verkracht zijn krijgen eveneens te maken met onvrijwillige uithuwelijking. „Als bekend is wie de dader is, worden [verkrachtingen] vaak verhuld door het slachtoffer te dwingen met de dader of met iemand anders te trouwen”, aldus het rapport. Mocht uit de verkrachting een zwangerschap voortkomen, dan heeft het slachtoffer er een probleem bij: in de kampen is de geboortezorg zeer ondermaats, met levensbedreigende complicaties en keizersnedes zonder pijnstilling tot gevolg.

Misbruik door hulpverleners

In een van de UNFPA-rapporten vertellen vrouwen niet alleen over misbruik door Israëlische militairen, mede-kampbewoners en familieleden, maar ook door hulpverleners. „Vrouwen werd toegang ontzegd tot voedsel, tenten, medicijnen en hulp als ze weigerden intieme foto’s te sturen of seksuele handelingen uit te voeren”, aldus het rapport. Een vrouw uit een kamp in Khan Younis: „[Er was een vrouw] wier zoon een operatie nodig had. Ze smeekte de dokter die uit te voeren. [De dokter] vroeg haar ’s nachts naar zijn kamer te komen, en ze moest instemmen met dat verzoek. De dag erna werd [haar zoon] geopereerd.”

Het Rode Kruis en Care hebben nooit signalen ontvangen dat hun personeel zich hier schuldig aan maakt. Romano: „We weten dat de machtsbalans in crisissituaties vrouwen kwetsbaar maakt. Daarom hebben humanitaire organisaties allerlei procedures en gedragscodes die dit soort misbruik moeten voorkomen.”

Volgens Veldwijk geldt dit voor alle officiële, internationale ngo’s. „Door de bizarre situatie in Gaza, waarin Israël bepaalt wie wel en niet bepaalde hulpverlening mag leveren, zijn er nu organisaties actief die niet die accreditaties hebben. En dat geeft ruimte voor misbruik”, zegt Veldwijk. „Ik ben nog nooit ergens geweest waar zo veel onofficiële organisaties maar wat doen. Ze richten bijvoorbeeld zomaar scholen op, zonder dat iemand er iets van weet. Wie controleert wat daar met die kinderen gebeurt? Ik heb het weleens gevraagd. Daar kon niemand me antwoord op geven.”

Kies NRC als voorkeursbron