Premier Bart De Wever wordt uitgedaagd in de nieuwste Belgische begrotingsimpasse. ‘Hij wil zijn partijprogramma niet verraden’

De Belgische regeringspartijen zitten in een patstelling over de begroting. Daarom werd de beleidsverklaring, ook wel de State of the Union genoemd, dinsdag afgelast. Een „serieuze déjà vu”, stellen ingewijden en politiek commentatoren. Ook vorig najaar kwam het niet tot deze verklaring, tijdens een moeizame federale begrotingsonderhandeling die pas eind november rondkwam.

De frustratie is groot. De onderwerpen waar de onderhandelingen op stuklopen, over belastingverhogingen, zijn veelal dezelfde als vorig jaar. Maar met een hoge staatsschuld en stijgende rente wordt ditmaal gevreesd voor een ‘rentesneeuwbaleffect’ dat de Belgische welvaartsstaat bedreigt. Zonder pijn is de opdracht voor België om 10 miljard euro te besparen vrijwel onhaalbaar, stelt premier Bart De Wever.

Hij sprak de Kamer vorige week donderdag onomwonden toe: „Zij die niet de moed hebben om hun eigen taboes te overstijgen, dragen bij tot een hogere schuld, die we niet kunnen oplossen zonder een aanzienlijk verlies aan welvaart.” Worden saneringsmaatregelen nu niet genomen, stelt de premier, dan krijgt België „op zeer korte termijn de rekening voor het wanbeleid van het verleden en de onverantwoordelijkheid van vandaag”.

Bont vergaderweekend

Zijn waarschuwingen mochten niet baten. In een bont vergaderweekend liepen de begrotingsgesprekken vast op de voorgestelde btw-verhoging. Regeringspartij N-VA (de partij van De Wever) wilde 4,5 miljard euro besparen door het standaard btw-tarief van 21 procent te verhogen naar 22 procent, en de tarieven van 6 en 12 procent te vervangen door een tarief van 9 procent.

Verschillende regeringspartijen hebben daar bedenkingen over. Zoals de centrumpartij Les Engagés en de socialisten van Vooruit, die liever kapitaal belasten en daarmee de sterkste schouders aanspreken, en daarnaast kritisch zijn op besparingen in de gezondheidszorg en de pensioenen. Maar niemand zegt zo resoluut ‘non’ als de partij Mouvement Réformateur (MR). Aan de hoogte van de btw-inkomsten is volgens ingewijden al gesleuteld in de hoop op een compromis, maar niet genoeg volgens de Franstalige liberalen.

Voor MR-partijvoorzitter Georges-Louis Bouchez is koopkrachtbehoud een politiek stokpaardje. Hij profileert zich als ‘volkse liberaal’, de man voor de werkende middenklasse en verzet zich fel tegen het duurder maken van de ‘caddie’ (winkelwagen). Bouchez hoopt daarmee kiezers in Wallonië van de socialistische partij PS en arbeiderspartij PTB te winnen, terwijl MR – bij de verkiezingen in 2024 de grootste Waalse partij – in de peilingen door PS is ingehaald.

De huidige impasse is van politieke aard, meent politicoloog Carl Devos. „MR en de N-VA, traditioneel gezien partijen in een ander taalgebied, zijn steeds meer elkaars concurrenten geworden”, aldus Devos. MR-voorzitter Bouchez hint steeds meer op de oprichting van een Vlaamse tak van de Franstalige partij en werpt zich volgens ingewijden op als schaduwpremier.

Moeizaam compromissen vinden

De begrotingscrisis staat volgens Devos voor meer. „Er is wantrouwen in de coalitie en het eigen kunnen geslopen.” De in februari 2025 aangetreden ‘Arizona-coalitie’ – een zinspeling op de kleuren van de vijf partijen: de conservatieve Vlaams-nationalisten van N-VA, de liberalen (MR), de Vlaamse christendemocraten (CD&V), de Franstalige Les Engagés en het Vlaamse Vooruit – wilde België onder leiding van Bart De Wever ‘saneren’. Dat werd vervolgens ‘de rot eruit halen’ en is volgens politicoloog Devos inmiddels bijgesteld naar een ‘catastrofe vermijden’. Compromissen vinden, gaat al sinds het begin moeizaam. „Dit is een herhaling van zetten, het is ontgoochelend”, aldus Devos.

De Wever wordt in de Vlaamse media een gebrek aan creativiteit verweten. Ook vorig jaar was de btw-verhoging het struikelblok, waarbij een ‘Belgisch compromis’ – een ‘stinkende Kameel’, aldus de Vlamingen – uit de bus kwam. Dat werd begin dit jaar door de Raad van State als „juridisch onhoudbaar” bestempeld. Plannen van de regering om ‘hogere’ cultuur (theater, opera, ballet) en bepaalde afhaalmaaltijden extra te belasten, haalden het niet, maar leverden wel een breed scala aan lachwekkende memes op.

Vier van de vijf regeringspartijen zijn bereid te onderhandelen over de belastingverhogingen, maar MR blijft bij zijn veto. „Het probleem is niet BDW [Bart De Wever] of btw, maar misschien is het GLB?”, sprak minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) zaterdag, refererend aan de initialen van MR-voorzitter Bouchez. Die betichtte zondag op Facebook zijn coalitiepartners van „oude politiek”, namelijk „altijd meer belasten”.

Fundamenteel cultureel verschil

De oppositie binnen de coalitie zwelt aan, beaamt Peter Van Aelst, hoogleraar politieke wetenschappen aan de universiteit van Antwerpen, al is hij niet bang voor de val van de regering. „Daarop zouden partijen zowel aan Franstalige als Vlaamse zijde worden afgestraft.” Ook mist een „politiek alternatief”.

Volgens hem speelt er in de patstelling een fundamenteel cultureel verschil mee. „De Vlamingen zetten er zwaar op in het begrotingstekort onder controle te houden, terwijl men in Wallonië zich niet zo druk maakt om de staatsschuld”, aldus Van Aelst. Vanaf zijn aantreden streeft De Wever ernaar de begroting te beteugelen.

Politicoloog Devos: „De Wever heeft een enorme fobie en dat is zijn N-VA tot een klassieke Belgische partij te laten evolueren waarbij altijd het compromis wordt gezocht door het sluiten van grijze akkoorden. Hij wil zijn partijprogramma niet verraden.”

Ingewijden in de regering spreken off the record van een politiek steekspel. „Wie is de sterkste figuur: Bouchez of De Wever?”

Deze week worden de begrotingsgesprekken ‘informeel’ hervat. De Wever wil voor het eind van deze maand de politieke impasse doorbreken en de begroting rondkrijgen. Eind vorig jaar stapte De Wever naar de koning, maar bood hij zijn ontslag niet aan. Volgens Vlaamse media is het niet ondenkbaar dat hij dat nu wél doet als politiek drukmiddel – al moet koning Filip het dan nog wel aanvaarden.

Kies NRC als voorkeursbron