Dreigt herfstdepressie ook op de beurs?

Oktober is de maand van de seasonal affective disorder (SAD), de seizoensgebonden depressie. Nederlanders zakken weg in de beruchte herfstdip – de autumn blues. De dagen worden korter, het weer kouder, de bladeren vallen en Halloween nadert. En als de klok ook nog een uur wordt teruggezet, zegt 40 procent van de Nederlanders dat het energieniveau afneemt. Zo’n 10 procent komt daadwerkelijk in een herfstdepressie terecht.

Er zijn wetenschappelijke verklaringen. Doordat het aantal uren daglicht afneemt, raakt het interne ritme ontregeld. Het lichaam maakt hierdoor eerder het slaaphormoon melatonine aan, waardoor mensen zich minder fit voelen. Het overschot aan melatonine gaat gepaard met een tekort aan het gelukshormoon serotonine, dat de stemming beïnvloedt. Met lichttherapie en een vakantie naar een zonnig oord proberen noorderlingen het euvel te verhelpen.

Ook beleggers raken nogal eens in een dip. Oktober wordt de crashmaand genoemd. De twee grootste beurscrashes – die van 24 oktober 1929 (daling van ruim 10 procent) en 19 oktober 1987 (daling van 22 procent) – vonden plaats in deze maand. Andere grote crashes vonden plaats in oktober 1907 en in oktober 2008 na het bankroet van zakenbank Lehman Brothers.

Alleen pakten de gevolgen totaal anders uit. De Wall Street-crash van 1929 leidde tot een diepe economische depressie met massawerkloosheid, verarming en onvrede. Dit effende de weg voor het nazisme en fascisme. Die van 19 oktober 1987 zou juist het begin zijn van een van de uitbundigste economische bloeiperiodes, met de val van de Muur, de digitale revolutie en democratische omwentelingen in vele landen in Oost-Europa, Latijns-Amerika en Afrika.

Statistisch gezien is oktober niet de slechtste beursmaand van het jaar. September scoort volgens onderzoek van het Amerikaanse financieel adviesbureau Morningstar op lange termijn nog slechter. Het gemiddelde rendement over die maand voor de S&P 500 – de brede beursindex van Amerikaanse aandelen – is zelfs negatief: -0,8 procent. Slechts in minder dan de helft van de gevallen scoorde de index in de laatste honderd jaar een positief resultaat. Oktober geldt als de op één na slechtste beursmaand.

Het seizoenpatroon is geen wet van Meden en Perzen. De Amerikaanse schrijver Mark Twain grapte: ‘Oktober is de gevaarlijkste maand om in aandelen te speculeren. De andere gevaarlijkste maanden zijn juli, januari, september, april, november, mei, maart, juni, december, augustus en februari.’

Maar oktober heeft iets huiveringwekkends. Omdat beurskoersen eerder door de menselijke psyche en angst dan door de economische ratio worden bepaald, kan een enkele tegenslag in oktober tot een forse koersval leiden. Het is de maand met de grootste beweeglijkheid (volatiliteit) in de koersen. De standaarddeviatie (afwijking) van dagelijkse koersbewegingen bedraagt in oktober gemiddeld 1,44 procent per dag, tegenover 1,08 procent gemiddeld.

Deze oktobermaand is er voor beleggers volop reden om de bibbers te krijgen. De aandelenkoersen – de AEX boekt record op record – stijgen verder, hoewel de rente oploopt, de wereld in brand staat en een nieuwe kredietcrisis dreigt.

Dan ligt de SAD op de loer.