Je zou bijna vergeten dat het aankaarten van ongelijkheid juist een daad van patriottisme is

In de zomervakantie van 2023 verbleef ik met mijn gezin en familieleden een week in Normandië. We kampten met Brits weer en de oorlogsherinneringen waren alom aanwezig, dus bezochten we onder meer het D-Day-museum. Educatief ook voor de kinderen, dacht ik.

Tot mijn zoon na de vakantie nachtmerries kreeg over soldaten. Hij kreeg het beeld van een soldatenuniform in het museum niet uit zijn hoofd, vertelde mijn knul. Het valt ook niet uit te sluiten dat hij flarden van onze grotemensengesprekken over de Tweede Wereldoorlog en Oekraïne had opgevangen.

Verteerd door ouderlijk schuldgevoel vroeg ik of mijn nicht – of een van haar beste vriendinnen – die werkzaam is bij de Nederlandse marine, mijn zoon de functie van het leger wilde uitleggen. De vriendin nam (in uniform) meteen een persoonlijk filmpje voor hem op, waarin ze mijn zoon geruststelde op een volwassen en empathische manier die ik bij veertigers en vijftigers nog zelden tegenkom. Soldaten zijn niet uit op ellende, vertelde ze, maar helpen bijvoorbeeld ook bij rampen in eigen land zoals overstromingen.

De nachtmerries stopten, mijn respect voor jonge militairen nam alleen maar toe en ik werd voorzichtiger in het delen van expliciete informatie over bestaande oorlogen. De vraag is alleen hoelang ik de waarheid over het bestaan van wrede en machtswellustige volwassenen nog kan uitstellen. En over minder dan negen jaar ontvangt hij een brief van Defensie over werkmogelijkheden in het leger. Tegen die tijd is de opkomst- en dienstplicht mogelijk zelfs al in werking gesteld, zoals veel jongeren inmiddels vrezen.

Juliana Könning, een vertegenwoordiger van deze bezorgde jongeren, publiceerde daarover onlangs nog een moedig opiniestuk in de Volkskrant. Ze is kritisch op recente plannen van het kabinet om een ‘selectieve opkomstplicht’ in ‘enkele fasen’ (van het vrijwillig invullen van enquêtes tot verplicht in dienst treden) te verkennen. En ze is huiverig voor een wetsvoorstel waarmee Defensie mogelijk verregaande bevoegdheden krijgt om persoonsgegevens te verzamelen over ‘ras of etnische afkomst’, ‘lidmaatschap van een vakbond’ en ‘seksuele gerichtheid’, indien ‘onvermijdelijk’.

Ook wijst ze op het risico dat studenten in financiële nood vatbaarder zijn voor defensie-recruiters, en dus eerder hun leven op het spel zetten. Er bestaan meer zorgen over ongelijkheid als de opkomstplicht niet meer zo’n vrijwillig karakter krijgt. Het is immers niet ondenkbaar dat eventuele financiële sancties voor het weigeren van een verplichte screening met gemak afgekocht kunnen worden door jongeren met rijkere ouders. En jongeren met de luxe van een dubbele nationaliteit kunnen eenvoudig naar het herkomstland van hun ouders vluchten als de pleuris bijna uitbreekt.

Allemaal legitieme punten van Könning en gelijkgestemde jongeren, maar de reacties van oudere mensen op sociale media waren weer voorspelbaar: ‘snowflake’, ‘naïef’, ‘ja, maar Rusland dan’. Alsof het over potentiële landverraders gaat.

Je zou bijna vergeten dat het aankaarten van ongelijkheid en democratisch verval in je vaderland juist een daad van patriottisme is. En als je niet eens in staat bent om met interesse en mildheid naar de kritiek en zorgen van jongeren te luisteren, dan verdien je de bescherming door diezelfde jongeren misschien wel helemaal niet.

Overigens staat het aanmeldingsformulier voor de Nationale Weerbaarheidstraining, een korte militaire opleiding tot reservist, open voor mensen tot 54 jaar. Oudere mensen met een grote mond over ‘snowflakes’ staan vrij om zich in te schrijven. Eens zien hoe snel zij zichzelf dan tot dor hout verklaren.