Ondanks de verhoging van het eigen risico is voor minister Hermans de kou uit de lucht

Het verschil kon haast niet groter zijn. Waar het kabinet-Schoof nog van plan was om het huidige minimale eigen risico van 385 euro flink te verlagen, zette het kabinet-Jetten de plannen begin dit jaar op z’n kop. Niet alleen ging er een streep door die verlaging, het eigen risico moest volgend jaar juist stijgen met een extra verhoging van 60 euro. In het vervolg zou het bedrag bovendien weer meestijgen met de inflatie.

Met name de extra verhoging zette de Kamer op scherp. Dat kwam ook door de tijdsdruk die erachter zat: de bezuiniging van ruim 1 miljard euro die ermee gepaard ging, stond al voor 2027 in de boeken. En dus zat minister van Volksgezondheid Sophie Hermans met een naderende deadline. Nog dit jaar moest ze steun vergaren in zowel de Eerste als de Tweede Kamer om het impopulaire plan door te voeren.

Dat bleek een brug te ver voor het minderheidskabinet. In een poging kritische oppositiepartijen tegemoet te komen, werd de extra verhoging vorige maand met een jaar uitgesteld. Daarmee verdween voor Hermans ook meteen haar grootste en zwaarste uitdaging.

Begrotingsdebat

Woensdag en donderdag zal dat ook te merken zijn in het debat dat ze met de Kamer over haar begroting voert. Met de streep door de extra verhoging haalde het kabinet ook alvast de angel daaruit.

Dat de oppositie de messen wat minder scherp heeft geslepen, bleek ook wel uit de wijze waarop Hermans een deel van de plannen die nog wel in de boeken staan nagenoeg geruisloos wist veilig te stellen. Hoewel de extra verhoging niet doorgaat, zal het eigen risico volgend jaar namelijk voor het eerst in tien jaar wel degelijk wat stijgen.

Het plan van het kabinet om het eigen risico weer mee te laten stijgen met de inflatie gaat namelijk wel gewoon door. Daarvoor hoefde Hermans zelf niets te doen. De Kamer had zelf actief moeten ingrijpen door de Zorgverzekeringswet te wijzigen. Daarin is de inflatiecorrectie namelijk standaard opgenomen: als niemand eraan sleutelt, gaat die gewoon door.

Eigen risico naar 400 euro

Maar dat had dan wel al voor het begin van deze maand moeten gebeuren, omdat de zorgverzekeraars anders geen tijd zouden hebben om de zorgpremies voor volgend jaar te berekenen. De hoogte van het eigen risico speelt daarin namelijk een belangrijke rol.

Dat de Tweede Kamer niet ingreep, is een flinke trendbreuk. Sinds 2017 werd de wet ieder jaar wel gewijzigd om de jaarlijkse verhoging tegen te gaan. Het minimale eigen risico bleef daardoor ‘bevroren’ op 385 euro. Dit keer riep de oppositie nog wel via moties op om de wet te wijzigen, maar een meerderheid daarvoor ontbrak. En dus komt het eigen risico volgend jaar uit op 400 euro.

In het kabinet zal dat toch als een succes worden gevierd. En het betekent op dit moment in ieder geval een zorg minder voor Hermans. Wel zal zij deze week in de Kamer hoogstwaarschijnlijk vragen krijgen over hoe ze de toekomst van het eigen risico voor zich ziet. In principe is het kabinet nog altijd van plan om in 2028 wel een extra verhoging door te voeren. De weerstand daartegen is onverminderd groot.

Maar los daarvan is het eigen risico voor nu niet het belangrijkste onderwerp, zo klinkt het ook bij de oppositiepartijen. Progressief Nederland wil zich tijdens het debat focussen op het aanpakken van zorgfraude en het tegengaan van de stapeling van de zorgkosten. Hetzelfde geldt voor de ChristenUnie, die daarnaast aandacht wil voor patiënten met postcovid.

Ondanks een lange, turbulente aanloop zal het debat over de begroting van Volksgezondheid daarmee waarschijnlijk weer veel weg hebben van eerdere edities.