Bij Albert Heijn in Nieuwegein lijkt het alsof de vakkenvuller zich heeft verslapen: ‘Griezelig, een ander woord heb ik niet’

‘Griezelig.’ Dat is het enige woord dat Cobie Smith ervoor heeft. De 72-jarige doelt niet op de Halloweenversiering die bij het Albert Heijn-filiaal in Nieuwegein over de schappen hangt, maar op de lege zwarte bakken waar snoeptomaatjes en bio-aubergines hadden moeten liggen. ‘Ik kom hier altijd op dinsdag en vrijdag en dan zijn deze schappen vol’, zegt ze. ‘Dit laat wel zien dat geen bedrijf meer veilig is.’

Sinds Ahold zondag te maken heeft gekregen met een ‘cybersecurity-incident’, is het chaos bij de Zaanse grootgrutter. Om de IT-systemen te beschermen, zag het concern zich genoodzaakt de website, app en klantenservice van Albert Heijn en zijn zusterketens uit te schakelen. Online bestelde boodschappen konden niet worden bezorgd, winkels moeilijker bevoorraad. Het leidde op meerdere plekken tot lege schappen, vooral op de versafdeling.

Gaten in het schap

Bij de Albert Heijn in Nieuwegein waarschuwt een A4-tje op de schuifdeuren deze dinsdagochtend dat ‘niet alles in de winkel werkt zoals je van ons gewend bent’. Binnen lijkt het vooral alsof een van de vakkenvullers zich heeft verslapen. Hoewel veruit de meeste artikelen nog gewoon op voorraad zijn, valt hier en daar een gat in het schap.

Vooral de komkommer lijkt de weg naar de supermarkt niet te hebben gevonden. Er is geen midi-komkommer, geen bio-komkommer, geen snoepgroente-komkommer en geen komkommer-komkommer. Verder moeten klanten als Smith het stellen zonder gele courgette, zeewiersalade, partymix-ontbijtbroodjes en Dubai pistache brownietaart. Wie trek heeft in hazelnootschuimgebak moet snel zijn: er ligt er nog één.

Maar grote rampen blijven vooralsnog uit. Meneer Ashok (‘heel oud’, 72) kan zijn twee cadeaukaarten van de staatsloterij niet bij de informatiebalie verzilveren, tachtiger Nel van Rooijen heeft voor alle zekerheid een extra liter melk in haar karretje geladen. ‘Het is niet dat ik bang ben dat ik zonder kom te zitten hoor’, zegt ze. ‘Maar we zijn enorme melkdrinkers en de dichtstbijzijnde andere supermarkt is helemaal in Nieuwegein-Noord.’

Ondertussen is het gespeculeer over wie er achter de ICT-aanval zit in volle gang. ‘Ik kijk weleens naar die praatprogramma’s en gister was er een man bij Pauw die vertelde dat supermarkten in Frankrijk ook last hebben van hacks’, zegt Van Rooijen terwijl ze op haar karretje leunt. Dan wat zachter: ‘Het kan natuurlijk met die Russische toestand te maken hebben. Maar wie ben ik? Ik heb geen verstand van politiek.’

Ook Sonja Malagoli (50) kan zich goed voorstellen dat de dreiging ‘uit het buitenland’ komt - ‘om ons te pesten.’ ‘We leven nu eenmaal in een wereld waarin dit soort grappenmakerij gebeurt, met steeds betere technieken.’ Hoewel de nuchtere Nieuwegeinse denkt dat alles wel losloopt, realiseert ze zich nu: ‘Je bent wel erg afhankelijk van dit soort bedrijven. Als het misgaat, heb ik geen moestuin waarvan ik kan leven.’

Integraal plan voor voedselzekerheid

Malagoli is niet de enige die zich realiseert hoe kwetsbaar de gedigitaliseerde voedselketen is bij cyberaanvallen. In de Tweede Kamer moest minister Silvio Erkens van Voedselzekerheid dinsdag tijdens het vragenuurtje de Kamer verzekeren dat de voedselzekerheid niet in het gedrang komt door de problemen bij Albert Heijn. De bewindsman zegt met het kabinet te werken aan een ‘integraal plan’ om de voedselzekerheid veilig te stellen.

Met een plan voor noodsituaties zijn sommige klanten van Albert Heijn eerder al aan de gang gegaan. Het noodpakket, waarmee burgers het 72 uur zouden moeten uitzingen bij bijvoorbeeld een cyberaanval, heeft Smith al gedeeltelijk in huis (‘in ieder geval water en kaarsjes’). En tachtiger Van Rooijen heeft dusdanig veel worteltjes, rode kool en doperwtjes van Hak in de kast dat ze onlangs haar inwonende zoon kon verzekeren: ‘Voorlopig zitten we hier goed.’

Bangmakerij

Toch ziet niet iedereen de noodzaak daarvan in. Cuny Wakelkamp (81) die voor de Albert Heijn haar fietstassen vollaadt, vindt al die ‘oorlogshitserij allemaal bangmakerij’. Net als al het gedoe over dit ICT-incident. ‘Het is gewoon een storing, lekker belangrijk’, zegt zij. ‘Het wordt enorm opgeblazen zodat kranten iets hebben om over te schrijven. Je moet gewoon je gezonde verstand gebruiken, als je dat nog hebt.’

Het ergste vindt Wakelkamp het dat er her en der alweer signalen zijn dat klanten zijn begonnen met het hamsteren van wc-papier en bronwater, net als tijdens de pandemie. ‘Dan heb je weer van die dwazen die alles leegtrekken en zitten andere mensen zonder.’ Zelf doet ze daar niet aan mee. ‘Die was toevallig in de bonus’, zegt ze met een knipoog naar de enorme verpakking Page-toiletpapier in haar fietstas.