De oorlogszuchtige leider van de Houthi’s wil het liefst doorstoten naar Mekka en Jeruzalem

Hij is sinds jaren niet in het openbaar verschenen. Bijna niemand weet waar de man zich bevindt, of hoe oud hij precies is. Als hij zijn volgelingen toespreekt, doet hij dat via een videoverbinding vanaf een geheime locatie, vermoedelijk ergens in de bergen van Noord-Jemen. Abdul-Malik al-Houthi, spiritueel leider van de gelijknamige Houthi-beweging, is als een spook. Maar dan wel een spook met charisma en invloed.

De Houthi-beweging die hij leidt, is sinds een maand terug op het wereldtoneel. Nadat de Houthi’s tijdens de Gaza-oorlog (vanaf 2023) de Rode Zee gijzelden door vrachtschepen te beschieten, zijn ze nu verwikkeld in een uitdijende oorlog met buurland Saoedi-Arabië. Vrijwel dagelijks beschieten ze Saoedisch grondgebied, met grote ontwrichting tot gevolg. Bij de raketaanval van afgelopen zaterdag op het vliegveld van Riyad vielen dertien doden en ruim driehonderd gewonden – de zwaarste aanval op Saoedische bodem in ruim een decennium.

Wereldtoneel

Wie de groepering wil begrijpen, kan niet om het enigma heen van leider Abdul-Malik al-Houthi. Tijdens grote demonstraties in de hoofdstad Sanaa siert zijn gezicht de billboards en posters, vaak voorzien van onverzettelijke leuzen (‘Wij offeren onze zielen voor u’) en met de traditionele Jemenitische sierdolk (‘jambiya’) om zijn middel. Met zijn urenlange tv-speeches bepaalt hij de koers. Kenners vergelijken zijn rol met die van de paus. Hij houdt zich bezig met de grote lijnen, niet met het dagelijks bestuur.

Van origine komt Abdul-Malik al-Houthi uit Saada, een verpauperd hooggebergte in het noorden waar het centrale gezag in Jemen door de eeuwen heen zelden grip op heeft gekregen. Hij werd geboren omstreeks 1980 (zijn precieze geboortedatum is onbekend), en groeide op als de jongste van acht zonen.

In zijn jeugd moet hij enorm hebben opgekeken tegen zijn vader Badreddin, een bekende geestelijke. Ook Al-Houthi senior lag in de clinch met het veel machtigere Saoedi-Arabië, dat in die jaren verwoede pogingen deed zijn ultraconservatieve versie van de islam in de hele Arabische wereld te verspreiden. Anders dan de (soennitische) Saoediërs, zijn de Houthi’s sjiitisch, en dus zag vader Badreddin dit als een bedreiging.

Studiegroep

Senior voegde zich in 1986 bij een religieuze studiegroep die zich keerde tegen deze bekeringsijver, en die zich daarbij liet inspireren door de islamitische (en eveneens sjiitische) revolutie in Iran, enkele jaren eerder. Het was deze studiegroep die later zou uitgroeien tot de politieke beweging ‘Ansar Allah’ (‘helpers van God’), internationaal bekend als de Houthi’s.

Dat Abdul-Malik de onbetwiste leider zou worden, stond bepaald niet in de sterren. Als tiener was hij studieus en stil, een ‘eenvoudige jongen’, zoals een tijdgenoot later zei tegen persbureau Reuters. Hij stond in de schaduw van zijn oudere broer, Hoessein, die een zetel won in het Jemenitische parlement en de studiegroep uitbouwde tot een politieke massabeweging.

Het was ook Hoessein die na de aanslagen in de VS van 9/11 besloot de religieuze doctrines te mengen met het antiwesterse denken van Iran en de Libanese zusterpartij Hezbollah. Uit die mix kwam de keiharde, ongezouten slogan voort van de Houthi’s, vaak te horen bij demonstraties: ‘God is groot / Dood aan Amerika / Dood aan Israël / Vervloekt zijn de Joden / De overwinning aan de islam.’

Zes oorlogen

Toen Hoessein in 2004 op het slagveld werd gedood, kreeg Abdul-Malik de touwtjes in handen. Onder zijn leiding heeft de groepering vooral oorlog gevoerd. Zes oorlogen, om te beginnen tegen toenmalig dictator Ali Abdullah Salih (die in 2011 zou worden verdreven tijdens de Arabische lente), gevolgd door de nog altijd voortdurende strijd tegen concurrerende Jemenitische strijdgroepen. De voorbije jaren is daar de oorlog bijgekomen tegen internationale mogendheden: Israël, de VS en Saoedi-Arabië.

Onderschatting loopt als een rode draad door al die oorlogen heen. Dat de Houthi’s in 2014 met een staatsgreep de macht zouden grijpen in Sanaa, had in Jemen bijna niemand voor mogelijk gehouden. Telkens bleken ze gedisciplineerder en zelfverzekerder dan gedacht, op het arrogante af. Die houding heeft alles te maken met Abdul-Maliks bloedlijn: hij en de zijnen beschouwen zichzelf als hasjemieten, oftewel directe afstammelingen van de islamitische profeet Mohammed. Volg ons, is de boodschap, wij zijn door God gezonden.

Niet voor niets reiken Abdul-Maliks ambities tot ver buiten Jemen. Hij wil Mekka bevrijden uit handen van de ‘verraderlijke’ Saoediërs, en zou zijn soldaten het liefst naar Jeruzalem laten doorstoten. ‘Veel mensen denken dat dat grootspraak is’, zei de onafhankelijke Jemen-analist Mohammed al-Basha in een recente podcast. ‘Maar ik denk dat Abdul-Malik dat echt gelooft. Hij wil Palestina bevrijden.’

Machtige vijanden

Tegelijk heeft hij machtige vijanden. Binnen de door Iran geleide ‘as van verzet’ waar de Houthi’s toe behoren, zijn in korte tijd twee kopstukken gedood: Hassan Nasrallah (de Hezbollah-leider) en de Iraanse opperste leider Ali Khamenei, beiden gedood bij Israëlische bombardementen. Abdul-Malik loopt het risico de volgende te worden. ‘Als hij zich binnen ons bereik bevindt, zal hij sterven’, zei de Israëlische minister Israel Katz (Defensie) eerder dit jaar.

Mede om die reden is Abdul-Malik al jaren niet meer in het openbaar gezien. Wie hem wil spreken, zo gaat het verhaal, wordt door zijn secondanten meegenomen naar een non-descript lokaaltje, ergens in de bergen van Noord-Jemen. Doorgaans staat daar alleen een tv-scherm. Het gesprek vindt plaats via video-call. Dan gaat het scherm uit, en is de leider weer verdwenen.