‘We moeten Poetin uit de droom helpen dat hij kan winnen’

In Warschau ging maandag enkele keren het luchtalarm af: een test. De sirene klonk onder meer terwijl de Amerikaanse viersterrengeneraal en hoogste Navo-militair Alexus Grynkewich in de Poolse hoofdstad zijn ‘overwinningstheorie’ uit de doeken deed. Wie de Navo aanvalt, kan erop rekenen dat het bondgenootschap het vijandige leger zal ‘tegenhouden, afremmen en breken’. Het was bedoeld als geruststelling voor Navo-lidstaten en als waarschuwing voor Rusland, nu de spanningen in Europa verder oplopen.

In de twee Poolse provincies die aan Oekraïne grenzen, klinken ook geregeld sirenes. Dat is geen oefening. In september raakte een Russische drone een trein vlak bij de grens. ‘Schoolkinderen moeten naar de kelder, soms kunnen mensen de explosies horen’, zegt vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken Radoslaw Sikorski (63) op zijn ministerie. De autoriteiten bouwen nieuwe schuilplaatsen. ‘Als deze Russische, met Chinese raketbrandstof aangedreven Shahed-drones inslaan bij de grens, moeten onze grenswachten schuilen in van die Hesco-forten, die je voor het laatst kon zien in Irak en Afghanistan.’

Sikorski reist deze week naar Nederland voor de jaarlijkse Utrecht Conferentie, een Pools-Nederlands samenwerkingsplatform. Hij is vol lof over ‘de Nederlandse solidariteit gedurende deze ernstige crisis van de Europese veiligheid’. Zo dragen Nederlandse F35’s en Patriots bij aan het bewaken van het Poolse luchtruim. ‘Jullie standvastige steun aan Oekraïne laat zien dat Nederland begrijpt wat er op het spel staat.’

Hoe moeten Polen en Europa zich opstellen bij Russische escalatie?

‘Deze hybride oorlog heeft ook kinetische (fysieke oorlogsvoering, red.) elementen. Door heel Europa zien we moorden, brandstichting, gewapende drones, het opblazen van spoorwegen. Het is een wonder dat niet meer mensen zijn omgekomen. Poetin denkt dat hij kan winnen en, naar mijn mening, dat hij ons kan intimideren zodat we stoppen met het steunen van Oekraïne. We moeten hem uit die droom helpen en onze steun voor Oekraïne opvoeren. Dat is precies wat Polen doet. En ik ben trots op de Europese Unie dat we net hebben ingestemd met het zwaarste sanctiepakket tot nu toe.’

In september schreef het Institute for the Study of War dat Navo-lidstaten ‘geen consensus hebben bereikt over wat de huidige Russische dreiging is en daarom consensus ontberen over hoe daarmee om te gaan’.

‘We zijn een bondgenootschap van democratieën en het gevoel van dreiging is niet evenredig verspreid over het territorium van de Navo. Dus natuurlijk zijn er verschillende standpunten, maar ik denk dat er in de laatste weken consensus ontstaat dat de Russische hybride oorlog is geëscaleerd. Leipzig (mislukte droneaanval op dit Duitse vliegveld in augustus, red.) heeft mensen geschokt, want dit waren bewapende drones die een vliegtuig hadden kunnen raken. Wat is roekelozer en vijandiger dan dat?

‘Kijk, Rusland is al meer dan tien jaar met ons in oorlog. We hebben ons verzet tegen die gedachte, maar langzaam daalt het besef in dat Rusland zichzelf als onze vijand beschouwt. Ze bedreigen ons wekelijks. En het is belangrijk om te bedenken dat wij zulke acties niet tegen Rusland uitvoeren. Het is eenrichtingsverkeer.’

Terwijl de EU meer sancties oplegt, sloot de Amerikaanse president Donald Trump een akkoord met Rusland om diesel te kopen.

‘Wij denken dat de manier om deze oorlog te stoppen is om druk te zetten op de agressor, niet op het slachtoffer van die agressie. Oekraïne toont keer op keer zijn bereidheid tot een staakt-het-vuren, ook in het afgelopen etmaal. Degene die niet akkoord gaat met een staakt-het-vuren is Vladimir Poetin.

‘De Verenigde Staten blijven een belangrijke bondgenoot. Maar onze belangen zijn niet identiek. Onze veiligheid staat op het spel. De Russen brengen de infrastructuur van Europese landen in kaart, ze vallen Europese burgers aan.

‘Misschien kan president Trump een win binnenhalen als hij zijn relatie met Vladimir Poetin gebruikt om hem te overtuigen deze koloniale oorlog te staken. Dat zouden we allemaal op prijs stellen.’

Oekraïne maakt zich op voor een zware winter. Wat verwacht u van de komende maanden en hoe bereidt buurland Polen zich voor?

‘Poetin heeft twee troeven: schaduwmobilisatie (uitbreiding krijgsmacht zonder officiële aankondiging van mobilisatie, red.) en Generaal Winter. We moeten ons haasten met luchtverdedigingssteun voor Oekraïne, met humanitaire hulp zoals generatoren en alles in het werk stellen zodat de bevolking de winter overleeft. Voor ons is het een actief gevaar als een Russische drone binnen onze grens nadert; we kunnen niet zeker weten dat deze in Oekraïne inslaat. We moeten onze jachtvliegtuigen in gereedheid brengen om ze neer te schieten.’

Is het een optie om ze neer te schieten boven het westen van Oekraïne?

‘Zelf ben ik al een paar jaar van mening dat dit moet. De Oekraïners vragen ons erom. Ik zie het als legitieme zelfverdediging. Het zijn onbemande objecten die sowieso niets te zoeken hebben in het Oekraïense luchtruim. We zouden geen Russische piloot doden en het zou ons beschermen. Maar we hebben een geïntegreerd systeem voor het beschermen van het luchtruim langs de oostflank, dat wil zeggen: dit zou een collectieve beslissing moeten zijn van het bondgenootschap.’

Wat betreft de samenwerking met West-Europa: bij een toespraak in september sprak u over een ‘mentaal IJzeren Gordijn’ en dat het Westen nog altijd te weinig oog heeft voor landen als Polen. Is dat afgelopen jaren niet veranderd?

‘Er is nog steeds een hiaat: ik denk dat wij bijvoorbeeld meer weten over Nederlandse geschiedenis dan Nederlanders weten over Poolse geschiedenis. Dat is ongelukkig, want onze historische banden gaan ver terug. We hebben analyses uitgevoerd van geschiedenislesboeken in verschillende landen en veel mensen in West-Europa wisten niet dat het Pools-Litouwse Gemenebest een vroegmoderne grootmacht was, dat we volwaardig deel uitmaakten van Europa.

‘West-Europeanen en Amerikanen hebben een andere perceptie. De status van Rusland als grootmacht is voor hen iets vanzelfsprekends. Maar de onafhankelijkheid van Oekraïne, van heel Oost-Europa, wordt gezien als iets van voorbijgaande aard, iets voorwaardelijks. Dat is vreemd. Geschiedenis doet ertoe.’