Bij de bushalte in Monnickendam is het informatiebord een baken van valse hoop: ‘Taxi nodig, iemand?’

Bij bushalte Grote Kerk in Monnickendam blijkt het digitale informatiebord deze woensdagochtend een baken van valse hoop voor de nietsvermoedende reiziger. Hoewel busbedrijf ESB vermeldt dat er wegens stakingen geen bussen rijden, wordt lijn 315 naar Amsterdam-Noord toch echt voor over 14 minuten aangekondigd. Net als de 111 naar Zaandam.

Reden voor de Colombiaanse schoonmaker Alyda (73) om stug bij de halte te blijven staan. Haar blik bijna vastgekoekt aan de digitale letters. Ze moet op een adres in Spaarndam schoonmaken. ‘Vanaf hier moet ik naar Amsterdam en dan maar hopen dat daar een bus van Connexxion gaat’, zegt ze met een flauwe glimlach. ‘Ik moet wel. Als ik niet ga, verdien ik geen geld.’

De staking in het regionale ov legde woensdag in het hele land bussen en treinen stil. Volgens vakbond FNV deden zo’n vijfduizend buschauffeurs mee met de eerste van een reeks acties tegen ‘een verslechtering van de arbeidsvoorwaarden’. Daardoor kon slechts 10 procent van het streekvervoer rijden (volgens werkgevers was het meer). Met grote gevolgen voor tienduizenden reizigers.

Niet zomaar uit het veld te slaan

De verschillen tussen regio’s waren groot: in Utrecht meldden zich nog behoorlijk wat ‘werkwillenden’, zoals werkgevers het noemen (‘stakingsbrekers’ in vakbondsjargon). In Zeeland reed nog een kwart van de bussen en in Noord-Holland, waar het karakteristieke handelsstadje Monnickendam onder valt, vrijwel niets.

Bij halte Grote Kerk laten Pieter en Marian Peereboom-Tabak (beiden 70) zich deze ochtend niet zomaar uit het veld slaan. De pensionado’s moeten naar Amsterdam ter voorbereiding op hun nieuwe baan: oppassen op hun kersverse kleinkind. ‘Vandaag krijgen we de instructies, morgen moeten we echt aan de bak’, zegt Pieter. ‘We kunnen wel met de auto, maar de bus is sneller. En kijk’, hij wijst op het bord. ‘Om 57 moet-ie gewoon komen. Jawel.’

Hoewel geen van de reizigers begrijpt waarom de buschauffeurs staken, hebben ze er wel alle begrip voor. ‘We hebben het allemaal moeilijk financieel’, zegt Pieter veelbetekenend. ‘Tuurlijk snap ik het’, zegt ook de 19-jarige Bo, die nu toch maar haar moeder heeft gebeld omdat ze te laat dreigt te komen voor haar baan in de Amsterdamse horeca. ‘Maar ik weet eigenlijk niet waarom ze het doen.’

‘Pakket verslechteringen’

De aanleiding voor de acties zijn de vastgelopen onderhandelingen over een nieuwe cao. Volgens vakbonden FNV en CNV heeft de Vereniging Werkgevers Openbaar Vervoer (VWOV) een ‘pakket verslechteringen van de arbeidsvoorwaarden’ op tafel gelegd. Zo willen werkgevers de roosters korter van tevoren bekendmaken en een onbetaalde pauze aan de roosters toevoegen – die volgens de werkgevers ‘optioneel’ is.

Het is beslist niet voor het eerst dat de bonden grijpen naar ‘het zwaarste middel’. Vorige maand nog kwamen ze in actie tegen de kabinetsbezuinigingen op de sociale zekerheid, drie jaar geleden leidde de onderhandeling over de cao tot een staking van maar liefst 22 dagen (er was zelfs een verkenner nodig om de impasse te doorbreken). En ook de cao-onderhandelingen daarvoor liepen uit op acties.

Volgens FNV-bestuurder Marijn van der Gaag zijn de scherpe cao-conflicten geen gevolg van machtsmisbruik van de bonden, die in het openbaar vervoer nog een organisatiegraad van twee derde hebben, maar het gevolg van de manier waarop het openbaar vervoer is georganiseerd. ‘Er gaat vanuit de overheid te weinig geld naar het ov, waardoor werkgevers de winst proberen te behalen bij de werknemers. Door het steeds een stukje flexibeler te maken.’

De werkgeversorganisatie beaamt dat de financiële druk op ov-bedrijven groot is. ‘De kosten stijgen en we krijgen niet meer van het Rijk’, aldus een woordvoerder. ‘Tegelijk hebben we te maken met een schommelend aantal reizigers door onder meer thuiswerken.’ Volgens de werkgevers ‘lossen stakingen de financiële problemen in het openbaar vervoer niet op, maar vergroten ze die’. ‘Bovendien worden reizigers en opdrachtgevers geraakt.’

Spannend

Dit wordt wel spannend, constateert Bas Holman (34) met een blik op het informatiebord. ‘Die van 27 zou moeten komen, maar nu is-ie van het bord verdwenen.’ De Broek in Waterlander had in de dorpsapp ‘VrijMiBroek’ gezien dat een deel van de bussen nog zou gaan, maar nu begint hij toch te twijfelen. ‘Ik vind het mooi hoor, dat ze samen een vuist maken’, zegt hij desondanks. ‘Al ben ik wel bang dat het ov straks nog duurder wordt.’

Inmiddels is de bus die om 27 over zou gaan, in het geheel van het bord verdwenen. De 111 zou nog moeten komen, maar niemand die daar nog op vertrouwt. Het stel Peereboom-Tabak is allang afgedropen, met in hun kielzog schoonmaker Alyda die ze een lift hebben toegezegd. Een handjevol reizigers probeert via de telefoon echtgenoten en broers te bereiken voor een slinger.

Gelukkig is er iets na half elf een vervoersmiddel dat de weg naar halte Grote Kerk wél weet te vinden: een zilverkleurige Hyundai Nexo laat ter hoogte van het bushokje het raam zakken: ‘Taxi nodig?’ Chauffeur Moza (35) heeft een goede ochtend, glimlacht hij. Ritten naar Amsterdam leveren al snel 50 euro op. ‘Ik gun die buschauffeurs een beter loon hoor, maar ik ga je eerlijk zeggen: ik hoop dat deze staking nog wel even duurt.’