Wegen en spoor Nederland voldoen niet aan NAVO-eisen voor oorlogstransport

De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de Nederlandse infrastructuur voldoet aan de eisen die de NAVO stelt. Dat is op veel plekken niet het geval vanwege de doorrijhoogte, draagkracht en breedte, schrijft de controleur dinsdag in het rapport Focus op militaire mobiliteit. De vaarwegen zijn niet meegenomen in de analyse.

Nederland speelt een belangrijke rol als het aankomt op militair transport. De strategische ligging aan de Noordzee en de havens maken ons land een belangrijk startpunt voor het vervoeren van NAVO-materieel door Europa.

Nederland heeft binnen het bondgenootschap de taak om niet alleen het transport van eigen materieel en troepen te verzorgen, maar ook dat van andere NAVO-landen. In het verleden heeft Defensie al een keer een vervoersaanvraag van een bondgenoot moeten afwijzen, omdat het transport te zwaar was.

In 2023 is in EU-verband vastgelegd langs welke routes en corridors materieel verplaatst moet kunnen worden. Niet op alle plekken waar de routes niet aan de eisen voldoen zijn ook echt problemen. Volgens de Rekenkamer kunnen transporten momenteel vrijwel altijd van A naar B komen, doordat in slechts een "zeer klein deel" van de transporten bepaalde voertuigen echt in de problemen komen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij te lage viaducten.

Zo'n colonne met te hoge voertuigen kan bovendien in sommige situaties een omweg nemen, schrijft de Rekenkamer. Het transport kan dan via een af- en oprit de route vervolgen. "Maar als Nederland echt in een oorlogssituatie terecht zou komen, zou dit grote gevolgen kunnen hebben voor het dagelijkse verkeer." De Rekenkamer heeft vertrouwelijk met de Tweede Kamer gedeeld waar de knelpunten precies zitten.

Er is nog werk aan de winkel, ziet de Rekenkamer. Dat komt ook door het achterstallige onderhoud en gebrek aan geld. Het komt nu al voor dat bruggen niet meer (normaal) gebruikt kunnen worden. Er gelden bijvoorbeeld snelheidsbeperkingen of regels voor de zwaarte van een voertuig.

Voor het op orde brengen van de huidige auto- en spoorwegen is volgens de Rekenkamer ongeveer 9,5 miljard euro nodig. De controleur baseert zich daarbij op ramingen van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Daarvan is 5 miljard euro specifiek bedoeld voor het voldoen aan de technische NAVO-eisen. Maar waarschijnlijk zijn meer investeringen nodig, want een groot deel van de benodigde werkzaamheden is nog onbekend.

Het ministerie heeft op dit moment al veel minder geld beschikbaar dan nodig is. Op de NAVO-top in Den Haag is twee jaar geleden afgesproken dat de lidstaten streven naar een besteding van 5 procent van het bruto binnenlands product (bbp) aan Defensie.

Van dat bedrag mag 1,5 procent worden gebruikt voor aanverwante veiligheidszaken, zoals kritieke infrastructuur. Dat bedrag komt boven op het tekort van 37,4 miljard euro waarmee ProRail en Rijkswaterstaat te maken hebben.

Maar het kabinet heeft slechts 3,5 procent extra aan investeringen begroot, waardoor het geld voor infrastructuur uit het Mobiliteitsfonds moet komen. Het is volgens de Rekenkamer daarom extra belangrijk om keuzes te maken. Minister Vincent Karremans (Infrastructuur) heeft al aangekondigd dat hij dit najaar prioriteiten gaat stellen.