Wat als FOMO gewoon een goede schop onder je kont is?

Het was volop zomer, de dagen waren lang en de nachten zacht. De tijd om het leven te vieren. Of om te kijken hoe andere mensen dat doen. Jan was bezig aan een fietstocht van vierduizend kilometer van het Gardameer naar de Noordkaap. Lotti zat alweer in een museum, Paula in het zwembad. Daniel maakte in twintig minuten acht verschillende antipasti klaar, naast hem een fles witte wijn zó koud dat er waterdruppeltjes op zaten.

En wat deed ik? Ik zat thuis in mijn benauwde, donkere woonkamer, met de ramen dicht om de warmte buiten te houden. Ik scrollde door foto’s van vrienden en kennissen op Instagram en WhatsApp, een liveblog van zorgeloosheid, een eindeloze pretgalerij, en vroeg me af: waarom beleven alleen andere mensen altijd avonturen? Waarom hebben alleen andere mensen plezier?

Al meer dan twintig jaar geleden bedacht de Amerikaan Patrick J. McGinnis de term Fear of Missing Out, ofwel FOMO: de angst dat je iets mist, dat ergens anders op dít moment het échte goede leven plaatsvindt.

FOMO is een basisgevoel van de eenentwintigste eeuw, een pathologie van het digitale tijdperk, voortdurend aangewakkerd door de sociale media. Daar zien we elke seconde wat anderen meemaken en bereiken, of waar ze van genieten. En altijd als het in de media over FOMO gaat, is dat op een negatieve manier – FOMO als iets dat we moeten overwinnen.

Klinkt aannemelijk. Maar ik vraag me af: wat als FOMO niet alleen slecht is? Misschien is het wel terecht dat ik bang ben iets te missen. Misschien speelt het mooiste zich juist buiten af, terwijl ik mijn bleke neus weerspiegeld zie op het scherm van mijn mobieltje.

Foto’s AFP, ANP / EPA

Wildere feestjes

Je hoort vaak dat de moderne mens aan vrijetijdsstress lijdt: te veel mogelijkheden, te veel verlokkingen, te veel activiteiten. We rennen van het ene pleziertje naar het andere en komen nooit tot rust. Maar klopt dat wel? Als ik in een WhatsApp-groep vijftig mensen uitnodig om samen op een terras iets te gaan drinken, komen er zes, of acht; interessant genoeg meestal dezelfde. De anderen zijn voor zover ik weet niet op betere, wildere feestjes, maar schrijven: ‘Sorry, ik kan niet.’ Heeft niet iedereen weleens meegemaakt hoe moeilijk het tegenwoordig is een paar vrienden bij elkaar te krijgen voor een avondje uit?

Restaurantbezoek loopt terug, maaltijdbezorging aan huis zit in de lift. Wat is er eigenlijk zo leuk aan om een slappe, lauwe hamburger te eten en barbecuesaus op je bank en joggingbroek te knoeien? In een restaurant krijg je beter eten – en de kans op een spannende ontmoeting: misschien geeft de serveerster je een mysterieus complimentje, misschien word je plotseling meegesleept door de energie van de avond en ga je veel te laat naar bed.

Nog maar 31 procent van de Duitsers gaat weleens naar de bioscoop: we vinden het te vermoeiend. In plaats van ons bloot te stellen aan de fictiewereld van een onbekende film, zitten we liever op de bank – onze culturele comfortzone – en kijken naar de twaalfde aflevering van het vijfde seizoen van een Netflixserie terwijl we de eigenaardigheden en conflicten van de hoofdpersonen inmiddels door en door kennen. Een kennis vertelde me onlangs trots dat hij geen romans meer leest, maar ChatGPT om uittreksels van boeken vraagt. In onze comfortmaatschappij zijn we oneindig lui geworden, zelfs te lui om nog ergens van te genieten. We hebben een schop onder onze kont nodig!

De fietstocht naar de Noordkaap van mijn vriend Jan kon je in realtime volgen op de website van de organisator. Op een digitale kaart kropen gekleurde stipjes door Europa; elk stipje stond voor een mens die op eigen kracht naar het hoge noorden fietste. Jan had toen ik de website bekeek al 1.482 kilometer afgelegd. Voor mij zou het niets zijn. Veel te vermoeiend. En toch raakte het me dat stipje te zien. Het riep een merkwaardig gevoel op: afgunst. Niet op zijn pijnlijke benen. Maar op het verlangen dat hem drijft. 

Jaloezie wordt gezien als een van de lelijkste gevoelens. Volgens de Bijbel is jaloezie van ‘duivelse oorsprong’. Maar ook negatieve gevoelens hebben een functie. Angst waarschuwt je voor gevaar, pijn is een teken van letsel. Psychotherapeut Klaus Eidenschink ziet in afgunst geen karakterfout die zo snel mogelijk moet worden verholpen, maar een aanwijzing voor onbenutte mogelijkheden.

Je kunt je eraan ergeren dat anderen een spannender leven hebben en door je Instagram-feed en je verdriet blijven scrollen. Dat is de slachtofferversie van FOMO. Óf je neemt die afgunst serieus. Zegt tegen jezelf: klopt, dat wil ik ook!

Nu Jan al bijna in Finland was, ging ik met vrienden de bergen in om te klimmen. Al had ik eigenlijk willen afzeggen omdat ik moe was van een lange werkweek (‘Sorry, ik kan niet.’). Terwijl ik had willen uitslapen en ons weekendje al om halfvijf ’s ochtends begon. En ook vond ik klimmen een beetje eng.

Op zondagmiddag hadden we ons genoeg ingespannen en zaten we aan de voet van een hoge rotswand, keken we langs de varens en sparren naar beneden in het dal en aten pruimentaart. Ik voelde mijn lichaam veel meer dan gewoonlijk: vermoeidheid, de schrammen op mijn onderarmen, mijn schouders waarin de spierpijn al opkwam, mijn rug, die door de zonbeschenen rotswand werd verwarmd. En Stephan, een van mijn klimvrienden, zei: „Het is altijd beter iets te doen dan niets te doen.”

Wie nooit ziet dat andere mensen op zondagochtend naar het museum gaan, komt misschien ook nooit op het idee om zelf te gaan. Ik geloof dat dit principe veel verder gaat dan bergen en musea. Want hoe zit het met tomaten planten, een vreemde taal leren, een tafel timmeren, een citroenhollandaise maken of in een koud meer springen? Bestaan er niet duizend goede ideeën?

De weg van de minste weerstand leidt zelden naar iets bijzonders. Elke keer dat we gemak inruilen voor inspanning, comfort voor nieuwsgierigheid of zekerheid voor een avontuur, wordt het leven een beetje groter.

Uiteraard heeft niet iedereen de mogelijkheid spontaan op zijn racefiets te klimmen of de bergen in te gaan. Werk, kinderen en het dagelijks leven zijn hardnekkige tegenstanders; je bent gestrest en verlangt ernaar je eindelijk te kunnen ontspannen. Aan de andere kant wijzen psychologen er allang op dat je je niet ontspant door niets te doen, maar door mentaal en fysiek afstand te nemen van je dagelijkse leven. En dat lukt het best door iets te gaan doen.

Trouwens we zitten elke week uren en uren op onze smartphone. De zoektocht naar een paar vrije minuten lijkt dus niet helemaal hopeloos. Als je hem op een goede manier gebruikt, is je mobiel geen tijdvreter, maar een bron van ideeën.

Gebrek aan fantasie

Ik ben nog een redelijk actief mens, hoop ik. Toch breng ik meer avonden en weekends thuis door dan ik eigenlijk wil, omdat ik niet weet wat ik anders zou kunnen doen. Omdat ik blijf hangen in mijn routines en mijn gebrek aan fantasie. Precies hier bieden sociale media een therapie.

Natuurlijk is veel van wat mijn interesse, mijn FOMO en mijn afgunst wekt, zorgvuldig samengesteld en in scène gezet. Maar dat alleen maakt het nog niet verkeerd. Iemand handelt zelden uit één motief. Wie vrijwilligerswerk doet, is vaak ook blij met de erkenning. Wie een slimme gedachte uitspreekt, hoopt op bijval. Dat maakt de handeling nog niet waardeloos.

Misschien ga je uit pure levenslust op pad. Misschien uit nieuwsgierigheid. Misschien uit het gevoel niet alleen toeschouwer te willen zijn. Misschien ook omdat je hoopt een foto van je miniavontuur te kunnen posten. Iedere reden die je helpt de deur uit te gaan, is een goede reden.