De ‘Ironman’-triatlon is duur, zwaar én razend populair. Hoe kan dat?

Trillende lijven van spanning en kou, overal groene badmutsen en Thunderstruck van rockband AC/DC schallend uit de speakers. Ruim tweeduizend triatleten betreden in groepjes van vijf de zee, met daarachter de wachtende atleten die ritmisch klappen boven hun hoofd. Steeds sneller, tot een daverend applaus de muziek overstemt. De Ironman in Venetië is begonnen.

Een triatlon bestaat uit drie sporten: zwemmen, fietsen en hardlopen. Er zijn verschillende afstanden, maar de ‘hele’ triatlon is 3,8 kilometer zwemmen, daarna 180 kilometer fietsen en dan nog 42,2 kilometer hardlopen. Een afstand die binnen zeventien uur moet worden volbracht. Bijzonder zwaar dus, maar toch is triatlon razend populair en leggen atleten ongeveer duizend euro neer voor enkel een startbewijs. Hoe kan dat? NRC sprak met experts en deelnemers.

Vijftien atleten

Wereldwijd organiseren verschillende bedrijven triatlonwedstrijden onder hun eigen merk, met ieder hun eigen ‘wereldkampioenschap’. Eén organisatie steekt qua bekendheid en prestige met kop en schouders uit boven de rest: Ironman. Zij zijn de absolute marktleider, met wedstrijden op elk continent (behalve Antarctica) en een jaarlijks wereldkampioenschap op Hawaï waar de absolute elite aan meedoet.

Anders dan bij de marathon, die een klassieke oorsprong kent, bestaat de Ironman-triatlon pas een kleine vijftig jaar. Het Hawaïaanse echtpaar Judy en John Collins bedacht en organiseerde de eerste editie in 1978. Hoewel daar slechts vijftien sporters aan deelnamen, was er twee jaar later al genoeg animo om een wereldkampioenschap te organiseren – dat live werd uitgezonden op Amerikaanse televisie.

Van familiebedrijf is Ironman inmiddels uitgegroeid tot een bedrijf met een (geschatte) jaarlijkse omzet van omgerekend ongeveer 650 miljoen euro. De oprichters profiteren daar niet van, zij gaven hun bedrijf al na twee jaar wegens verhuizing naar het Amerikaanse vasteland gratis weg aan Valerie Silk, een bevriende triatleet. Die verkocht het na een aantal jaar voor 3 miljoen dollar aan de World Triathlon Corporation.

Daarna ging het hard. Bij een volgende overname, in 2008 aan investeringsfonds Providence Equity Partners, was Ironman 85 miljoen dollar waard. Twaalf jaar later betaalde de huidige eigenaar, het Amerikaanse investeerder Advance, omgerekend 650 miljoen euro voor het bedrijf.

Levensdoel

Dat investeerders veel geld over hebben voor een bedrijf als Ironman komt door de wereldwijde groei van de sport. Naast Ironman, zijn ook organisaties als Challenge Family en T100 grote spelers binnen de triatlonwereld. Toch is voor veel triatleten het meedoen aan een Ironman het hoogst haalbare. Jaarlijks nemen een kwart miljoen atleten deel aan een Ironman-triatlon.

Volgens Wim Lagae, hoogleraar sportmarketing aan de KU Leuven, profiteert Ironman nog altijd van het ‘first mover’-effect: Ironman is immers de bedenker van de langeafstandstriatlon. Dat combineert het bedrijf met slimme marketing waarin het volbrengen van een Ironman als ultieme prestatie wordt gepresenteerd. „Ironman heeft een soort mediamythologie weten te creëren. Zij verkopen als het ware de toegang tot een droom. Het meedoen aan een Ironman is een sportief levensdoel van atleten”, zegt Lagae.

Hij verwijst naar het spectaculaire filmpje van student Julie Moss, die strompelend over de finish komt. Aan dat moment heeft Ironman de slogan ‘Anything is possible’ opgehangen.

De laatste factor is de kwalificatiepiramide die Ironman hanteert. „Als atleet moet je meedoen aan verschillende evenementen – en daar goed presteren – om te kwalificeren voor het wereldkampioenschap in Hawaï.” Dat leidt ertoe dat atleten vaker terugkomen om een triatlon van Ironman te doen, omdat daar een beloning achter zit.

Hoewel de sport populairder wordt, is het nog altijd een niche, zegt hoogleraar sportsociologie Jeroen Scheerder (KU Leuven). „Voor nu zie je heel duidelijk dat voornamelijk mannen meedoen aan een Ironman, want maar 20 procent is vrouw. Bij de halve afstanden is dat ietsje meer, namelijk een kwart.”

Witte sport

Door informatie van deelnemers te verzamelen, kan Scheerder een vrij exact profiel van een triatleet schetsen. „Behalve dat er meer mannen aan meedoen, zie je ook dat over het algemeen meer hoogopgeleide mensen deelnemen aan een triatlon, die goed verdienen en overwegend uit generatie X komen. En: het is een witte sport. Weinig mensen van kleur doen mee, blijkt uit de cijfers.”

Toch ziet Scheerder ook steeds meer twintigers, GenZ dus, meedoen aan Ironmanwedstrijden. Opvallend, omdat deelname zo duur is. Niet alleen is het startbewijs al rond de duizend euro, ook het benodigde materiaal is prijzig. Scheerder: „Voor een fiets leg je zo tussen de drie en vierduizend euro neer. En je moet, vaak met vliegtuig, nog zien te geraken op de wedstrijdplek.”

In Nederland vindt bijvoorbeeld geen hele Ironman plaats, wel een halve, in West-Friesland. De 2.500 tickets voor de komende editie waren binnen vijf uur uitverkocht, zegt Liv McCulla, hoofd communicatie bij Ironman.

Concurrent Challenge Family organiseert wel een hele triatlon in Nederland, in Almere. Tim Moria, hoofd marketing bij Challenge: „Hoewel we officieel concurreren met Ironman, voelt dat niet per se zo. Want dat Ironman het heel goed doet, straalt ook af op ons. Wij krijgen zo ook meer aanmeldingen.” De Britse triatlonorganisatie T100 deelt dat gevoel, zegt een woordvoerder.

Ironman-evenementen zijn aanzienlijk duurder dan de concurrentie. Toch verwacht sportmarketeer Lagae niet dat Ironman zijn dominante positie zomaar verliest: „De plek waar het WK wordt gehouden, het Hawaïaanse eiland Kona, geldt als bedevaartsoord voor triatleten.”

---

Julian de Haas (22), student

Julian de Haas traint zo’n twaalf keer in de week en sport regelmatig twee keer per dag: ’s ochtends én ’s avonds. Eén probleem: hij is geen ochtendmens. „Eigenlijk verschuif ik mijn ochtendtraining vaak naar de avond, en train ik dan twee keer achterelkaar, bijvoorbeeld fietsen en daarna hardlopen.”

Voor De Haas is het bijzondere van de triatlonsport dat hij maandenlang keihard traint. De student doet het niet zo zeer voor de wedstrijd zelf, maar voor de voorbereiding. „Werken naar het doel is zo gaaf, dat alle twijfels op de dag zelf verdwijnen – mits ik hard train natuurlijk.” Daar zitten voor hem de magie en aantrekkingskracht van de sport.

Hij heeft twee keer meegedaan aan een Ironman: vorig jaar een hele in Hamburg en dit jaar een halve in Mallorca. Die laatste was voor De Haas voorbereiding op het hoogtepunt: een Ironman in Barcelona deze maand.

Naast het vele trainen – in de piekweken tot wel twintig uur per week – maakt De Haas bewust tijd voor ontspanning. Zo zweert hij alcohol niet af en blijft hij ’s avonds met vrienden afspreken. „De juiste voeding en voldoende slaap is heel belangrijk bij zo veel sporten, maar ik wil mijn sociale leven niet volledig wegsnijden.”

---

Lotte Wilms (42), professioneel triatleet

Dat de voorbereiding voor een triatlon veel tijd kost, weet ook Lotte Wilms. Zij is professioneel triatleet en traint dertig uur per week. Daarnaast gaat ze naar haar fysio, sportpsycholoog en masseur. „Ik ben in totaal veertig uur per week bezig met de sport,” rekent Wilms uit.

De geboren Alkmaarse woont sinds twaalf jaar in Australië en begon na haar zwemcarrière met „af en toe” hardlopen. „Geen gekke afstanden hoor, gewoon tien kilometer elke dag.” Dat is alsnog 70 kilometer in de week – een afstand die beginnende marathonlopers afleggen.

Zonder dat ze ooit een triatlon deed, of überhaupt op een racefiets had gezeten, besloot Wilms acht jaar geleden dat ze naar de Olympische Spelen wilde. Over het zwem- en fietsonderdeel zat Wilms niet in. Hardlopen was andere koek, zegt ze. Er zat maar één ding op om haar droom uit te laten komen: keihard trainen.

Wilms benaderde een coach en onderwierp zich aan een strikt regime. Ze kwalificeerde zich als reserve voor de Olympische Spelen van Tokio in 2021, maar kwam niet in actie. Inmiddels heeft Wilms, die rondkomt van prijzengeld dat per evenement varieert van 25.000 tot 200.000 dollar, een nieuw doel. Ze kwalificeerde zich voor het wereldkampioenschap van de ‘hele’ Ironman afgelopen zaterdag, 10 oktober, in Kona in Hawaï, met als doel in de top-10 te eindigen. Dat lukte net niet: ze werd twaalfde.

Lotte Wilms doet deze zaterdag mee aan de Ironman op Hawaï

foto’s Privearchief

---

Micha Roest (45), winkelmedewerker

Roest heeft in september zijn eerste Ironman geracet, in Italië. „Ik zei al jaren dat ik een keer nog een Ironman wilde doen, en besloot dat dit jaar het moment daar was.”

„In mijn omgeving hoor ik vaak dat meedoen aan een Ironman je zo 10.000 euro kost. Ik ben iets minder kwijt, ongeveer 8.000 euro. Dat is nog steeds heel duur, maar dat ben je nou eenmaal kwijt voor vlucht, verblijf, het startbewijs en de spullen,” zegt Micha Roest in De Hardloopwinkel in Den Haag, waar hij werkt. Het prijsverschil komt voornamelijk door zijn tweedehands fiets. Overigens zijn tweedehands fietsen redelijk gebruikelijk in de triatlonwereld: het scheelt snel duizenden euro’s.

De favoriete sport van Roest is hardlopen, maar hij maakt zich ook weinig zorgen over het fietsonderdeel. „Fietsen voelt heel natuurlijk voor mij. Ik ben een paar jaar fietskoerier geweest.” In die tijd fietste hij meer dan 100 kilometer op een dag – elke dag.

Aanvulling (11 oktober om 13:18 uur): dit bericht is later aangevuld met de uitslag van de Ironman.

Kies NRC als voorkeursbron