Trump en Poetin sluiten een dieselakkoord: vooral voor Rusland kunnen de voordelen groot zijn

De kans dat onderhandelingen de Oekraïne-oorlog spoedig tot een einde brengen blijft gering, maar deze zondag kon de Amerikaanse president Donald Trump een vermeende doorbraak melden. Volgens hem hebben Moskou en Kyiv hem toegezegd elkaars energie-infrastructuur niet langer onder vuur te nemen. Hoewel moet blijken of het in de praktijk standhoudt, sprak hij in een bericht op zijn platform Truth Social van een ,,energie-staakt-het-vuren” dat onmiddellijk van kracht zou zijn geworden.

Trump forceerde deze mogelijke doorbraak door zich vrijdag na een lang telefoongesprek met de Russische leider Poetin vol aan de zijde van de agressor (Rusland) te scharen. En een dag later door Oekraïne te bekritiseren: het land zou geen vrede willen en er goed aan doen een nieuwe leider aan te wijzen, suggereerde hij.

Meer dan uit een wens om het al ruim vier jaar voortwoedende conflict te beëindigen, lijkt Trumps handelen gestuurd te worden door de aanhoudend hoge dieselprijzen in de VS. Dit bleek vrijdag toen hij – op dezelfde dag dat zijn regering de confrontatie zocht met westerse bondgenoten door het Internationaal Strafhof te treffen met sancties – een dieselpact sloot met Poetin. Terwijl Europa zich toenemend bedreigd voelt door hybride aanvallen vanuit Moskou en Oekraïne steunt, maakten Poetin en Trump vrijdag bekend dat Rusland de komende weken en maanden grote hoeveelheden diesel „op de Amerikaanse en wereldmarkt brengt”.

Sinds Trumps besluit om ten strijde te trekken tegen Iran, dat in reactie hierop de Straat van Hormuz afsloot, is de dieselprijs wereldwijd opgelopen. In de VS is die zelfs bijna verdubbeld en bij de Congresverkiezingen van begin volgende maand dreigen kiezers de Republikeinse Partij van Trump hiervoor hard af te straffen.

Trump probeert zo’n electorale afrekening al weken op allerlei manieren af te wenden. Eerst dreigde hij met een Amerikaans exportverbod op diesel, en dwong Europese landen vorige week in G7-overleg tot de vrijgave van honderd miljoen vaten aan strategische voorraden. Ook beweert hij dat de Straat van Hormuz volledig onder Amerikaanse controle zou zijn. Niet zijn omstreden Iran-oorlog, maar de aanhoudende Oekraïense aanvallen op Russische energie-infrastructuur zouden de mondiale energieprijzen hoog houden.

Met die laatste bewering papegaaide hij al een Kremlin-standpunt en na „een hoogst succesvolle discussie” met Poetin zou hij de toezegging hebben gekregen dat Rusland veel meer diesel gaat exporteren. Volgens Trump gaat het om 300.000 ton deze maand, een half miljoen ton in november en nog eens een miljoen ton „meteen daarna”. Afhankelijk van de staat van de Russische raffinaderijen zou er tot drie miljoen ton diesel kunnen vrijkomen, schreef Trump op Truth Social.

Dit bericht leek vooral gericht aan ontevreden kiezers in voorheen veilig geachte Republikeinse landbouwstaten, zoals Iowa en Kansas, waar de hoge dieselprijs ondernemers momenteel veel pijn doet. Trump voorspelde in kapitalen dat de prijzen aan de pomp nu „snel en in recordcijfers gaan kelderen” en dat zijn „hoogste prioriteit is dat vooral onze geweldige boeren, ranchers en vrachtwagenchauffeurs” van die lagere prijzen profiteren.

Twijfels

Of extra Russische leveringen de Amerikaanse en de mondiale dieselprijs substantieel naar beneden kunnen brengen, wordt door energie-experts betwijfeld. Zij wijzen er op dat Ruslands afgenomen raffinagecapaciteit tekortschiet, nu die al maanden onder Oekraïens vuur ligt. En vóór het uitbreken van de Oekraïne-oorlog importeerden de VS amper diesel uit Rusland. Er zijn dus geen bestaande leveringskanalen die nieuw leven in geblazen kunnen worden, waardoor het de vraag is hoe snel en hoeveel extra brandstof er daadwerkelijk bij Amerikaanse pomphouders zal belanden.

De voordelen voor Poetin kunnen niettemin groot zijn. Zijn oorlogseconomie leunt bijna volledig op inkomsten uit de energie-export. Sinds de grootschalige invasie van Oekraïne, begin 2022, proberen westerse landen, waaronder de VS, de Russische oorlogsmachine dan ook lam te leggen met sancties tegen de energiesector.

Dat Trumps dieselpact dit sanctiecordon doorbreekt is niet alleen een affront voor westerse, pro-Oekraïense bondgenoten. De president gaat ook in tegen de wens van beide partijen in het Congres. Vorige maand nam dit met brede meerderheden een wet aan, vernoemd naar de dit jaar overleden senator en anti-Rusland-havik Lindsey Graham. Deze wet geeft Trump brede bevoegdheden om de Russische energie-export vol te treffen met internationale sancties.

Trump doet nu het omgekeerde. Hetzelfde ministerie van Financiën dat vrijdag de Amerikaanse sanctielijst uitbreidde met het ICC, maakte bekend een tijdelijke vergunning af te geven die de verkoop van Russische diesel op de wereldmarkt toestaat. Ook Moskou trof de benodigde maatregelen: het hief eigen restricties op de export van diesel op. Die had het eerder dit jaar ingesteld, nadat de brandstof door de Oekraïense aanvallen binnenlands schaars werd.

Zwak besluit

Oekraïne noemde het dieselpact in een eerste reactie een „zwak besluit”, dat Poetin alleen maar zal sterken in de voortzetting van zijn oorlog tegen het land. „Cadeautjes aan Poetin leveren de beschaafde wereld geen enkel nut of vrede op”, voorspelde de Oekraïense president Zelensky.

Trump reageerde zaterdag door de schuld voor het voortduren van de oorlog bij Zelensky te leggen. Zonder hem had ,,die al vele malen voorbij kunnen zijn”, zei de president op weg naar een verkiezingsrally in Tennessee. Ook herhaalde Trump dat Oekraïense aanvallen op Russische energie-infrastructuur zouden leiden tot hoge brandstofprijzen.

Terwijl Poetin en Trump vrijdag hun dieselpact bekokstoofden, was een Oekraïense delegatie al naar Florida gereisd om met onderhandelaars van de VS, de Europese Commissie en de NAVO te spreken over de oorlog. Volgens Trumps vredesgezant Steve Witkoff verliepen die gesprekken „constructief”, meldde hij ’s avonds laat in een bericht op X. Er zouden aanknopingspunten zijn verkend op basis waarvan de VS weer in gesprek kunnen gaan met Rusland.

Poetins gezant Joeri Oesjakov had tijdens een persconferentie in Moskou die avond echter al laten doorschemeren dat Rusland geen aanleiding ziet de ‘vredesonderhandelingen’ snel te hervatten. Het anderhalf uur durende gesprek tussen Trump en Poetin daarentegen was zo vriendelijk verlopen dat geen van beide president het wilde beëindigen. Uiteindelijk hadden ze daarom maar gelijktijdig opgehangen, aldus Oesjakov.

Kies NRC als voorkeursbron