De zorg in Gaza ligt bijna volledig stil: ‘Er staan zeshonderd mensen op de wachtlijst, maar we hebben nog maar tien protheses’

In de Gazastrook is bijna geen gezondheidszorg meer. De ziekenhuizen die nog open zijn, hebben te weinig personeel, medicijnen en benzine voor de generatoren. Fysiotherapeut Guido Versloot (50) werkt in Gaza-Stad als hulpverlener voor de Noorse organisatie Norwac. Hij is daar ruim drie weken om lokale gezondheidsmedewerkers te ondersteunen en te trainen.

Er geldt nu bijna een jaar een staakt-het-vuren in Gaza, maar Israël voert nog dagelijks luchtaanvallen en beschietingen uit. Wat merkt u daarvan?

‘In het Al-Shifa-ziekenhuis worden elke dag doden en heel zwaar gewonden binnengebracht. Gemiddeld vallen er vier doden per dag door Israëlisch geweld. Ambulances rijden af en aan. Dat is natuurlijk niet alleen door geweld. Er worden mensen binnengebracht met hartproblemen of suikerziekte, waarvoor geen medicijnen meer zijn. Er zijn geen verbandmiddelen voor de gewonden, maar alle normale ziektes kunnen ook niet worden behandeld.

‘Dat is het moeilijkste van het werk hier. Patiënten vragen of ze in Nederland wel hadden kunnen worden geholpen. Het antwoord is heel simpel: ja. Maar de medicijnen komen er niet in en jij mag er niet uit. Het is heel vervelend om dat steeds te moeten zeggen.’

Zijn er specifieke patiënten waaraan u moet denken?

‘Een 4-jarig jongetje dat een dwarslaesie heeft door een schotwond in zijn nek. Hij kon niets meer bewegen, alleen met zijn ogen knipperen en huilen. Halverwege mijn missie kon hij plotseling één arm weer bewegen. Hij was zo blij dat hij niet meer stopte met glimlachen.

‘We zien veel patiënten met dwarslaesies of hersenbeschadigingen door explosies, maar er zijn bijna geen rolstoelen. Na twee maanden moeten we hen ontslaan om plaats te maken voor nieuwe patiënten. Ze gaan naar hun tent toe en liggen daar maar de hele dag. Als ze geluk hebben op een matras, anders op de grond. Die mensen komen terug met hele nare geïnfecteerde doorligplekken. Ze worden een beetje opgelapt en dan moet je ze weer terugsturen naar hun tent. Het is echt om moedeloos van te worden.’

Waar bent u precies?

‘Ik zit in Gaza-Stad. Om precies te zijn: we slapen in het Al-Shifa-ziekenhuis met hulpverleners van andere organisaties en ik werk vooral in twee andere ziekenhuizen. Het Al-Shifa is het belangrijkste ziekenhuis voor noodhulp en operaties. Ik werk in het Al-Wafa-ziekenhuis en in het Al-Hamad. Dat zijn een soort revalidatieziekenhuizen.’

Zijn die ziekenhuizen de verwoesting van de oorlog doorgekomen?

‘Deze zijn relatief ongeschonden. Bij het Al-Wafa zijn de ramen eruit en is brand geweest. Het is een beetje schoongemaakt en ze gingen er weer in. Bij het Al-Hamad mist de hele achtergevel. Van de achterkant moet je wegblijven, maar voor de rest is het gebouw nog redelijk veilig te gebruiken.’

Wat trof u daar aan?

‘Er zijn veel gezondheidsmedewerkers gedood. Daarom werken er veel studenten, terwijl de opleiding al drie jaar stilligt. De collega’s die wel veel ervaring hebben, zijn mentaal en fysiek doodmoe. Ze hebben echt helemaal niks om mee te werken. Geen apparaten, geen verbandmiddelen en geen protheses. Met onze creativiteit en onze handen proberen we toch wat te doen, maar het is veel te weinig.

‘Familieleden van overleden patiënten komen protheses terugbrengen zodat ze onderdelen kunnen hergebruiken. Ze doen er alles aan om het nog werkbaar te krijgen, maar alle voorraden raken op. In het Al-Hamad-ziekenhuis staan zeshonderd mensen op de wachtlijst voor een prothese. Er is nog materiaal voor tien protheses. Ze moeten kiezen wie een prothese krijgt en wie niet.

‘De vraag die ik het vaakst krijg, is of er spullen kunnen worden gebracht. Israël houdt bijna alle medische benodigdheden tegen. Norwac heeft in samenwerking met de Wereldgezondheidsorganisatie een aantal rolstoelen naar binnen kunnen krijgen, maar de bijbehorende kussens mochten er niet in. Dus dan zitten mensen eigenlijk op een houten plank. Buitenlandse artsen mogen hun eigen stethoscoop niet meenemen, omdat dat wordt gezien als medisch hulpmiddel. Als je meer dan een paar tabletten paracetamol meeneemt, nemen de medewerkers bij de grenscontrole het al in. Ik heb alleen wat extra kleding kunnen meenemen.’

Is het ook moeilijk om als buitenlandse hulpverlener toestemming te krijgen om de Gazastrook binnen te komen?

‘Er zijn veel hulporganisaties die helemaal geen mensen meer mogen sturen, zoals Artsen zonder Grenzen. Dus je moet al voor een organisatie werken die is toegestaan. En dan moet je van tevoren allerlei gegevens opsturen. Sommige collega’s kregen van de Israëlische autoriteiten te horen dat ze er niet in mochten, zonder verdere uitleg. Er zijn ook mensen die wel toestemming krijgen en dan op het allerlaatste moment bij de grens alsnog worden weggestuurd.’

Wat kunt u met al die tekorten als hulpverlener nog betekenen?

‘Eigenlijk kunnen we weinig doen, behalve een luisterend oor bieden. Een Palestijnse collega vertelde me vorige week dat het die dag precies twee jaar geleden was dat zijn zoontje werd gedood. Hij zei: ik kan er met niemand over praten omdat ik alleen maar mijn zoon heb verloren. De anderen zijn de helft van hun familie kwijtgeraakt, dus eigenlijk heb ik nog geluk. Maar zo voelt dat niet.’