Hoogleraar: Europa zit in hybride oorlog, niet in hybride dreiging

Hoogleraar krijgswetenschappen Martijn Kitzen vindt dat Europa niet meer met hybride dreigingen te maken heeft, maar met een hybride oorlog. Dat zei hij in het BNR-programma De Wereld, na een reeks aanvallen en sabotageacties in Europa. Denemarken en Duitsland beschuldigen Rusland, terwijl de Verenigde Staten volgens The New York Times naar Iran wijzen voor een verijdelde aanslag op een Britse luchtmachtbasis.

Kitzen over hybride oorlog in Europa
‘We hebben te maken met een hybride oorlog’, zegt Kitzen, hoogleraar aan de Defensie Academie en de Universiteit Leiden. Hij reageert op de recente incidenten in Europa. Denemarken beschuldigt Rusland van sabotage bij defensiebedrijven die wapens aan Oekraïne leveren. Duitsland wijst naar Rusland voor de mislukte aanslag op het vliegveld van Leipzig.

Volgens Kitzen voert Rusland zijn campagne op. ‘Waar het eerst met name cyberaanvallen en inmengingen in verkiezingen waren, zien we nu veel meer fysieke dreigingen.’

Bommenwerpers op RAF Fairford kwetsbaar voor drones
De VS hebben al hun bommenwerpers weggehaald van de Britse luchtmachtbasis RAF Fairford. Het land maakte veel gebruik van die basis in de oorlog tegen Iran. Kitzen begrijpt dat de basis een doelwit kan zijn. ‘Het verbaast mij eerlijk gezegd dat het nog niet eerder is gebeurd.’

Volgens Kitzen zijn bommenwerpers makkelijke doelwitten. ‘Die toestellen staan gewoon in de openlucht. Er zijn geen bunkers, geen harde faciliteiten. Je kunt ze vanaf de openbare weg zo zien staan.’ Hij erkent dat Fairford wel stevig wordt bewaakt.

Door de nieuwe manier van oorlog voeren worden traditionele oorlogsmiddelen kwetsbaarder, zegt Kitzen. ‘Je hoeft maar een paar drones te hebben en je kunt gewoon een megaduur platform uitschakelen.’ Hij maakt zich zorgen omdat de bommenwerpers deel uitmaken van de strategische afschrikking.

Moeilijk vast te stellen wie achter incidenten zit
Europese landen werden de afgelopen maanden vaker opgeschrikt door incidenten. ‘Fairford en Leipzig zijn heel duidelijke situaties. Maar er zijn ook veel kleinere incidenten geweest die we allemaal op een hoop gooien’, zegt Europaverslaggever Geert Jan Hahn.

Hij noemt het jammen van vliegtuigen bij Finland en Estland en cyberaanvallen op de vliegvelden van Brussel, Berlijn en Londen Heathrow. Ook vlogen luchtballonnen vanuit Belarus het Litouwse luchtruim in. Volgens Hahn is het voor Europese landen lastig om op te schalen, omdat je nooit zeker weet of Rusland erachter zit. Kitzen beaamt dat. Het is moeilijk om precies uit te zoeken wie erachter zit, en dan is het vaak te laat voor een zinnige reactie.

Denemarken en Duitsland wijzen naar Rusland
Rusland is begonnen met sabotageacties tegen Deense bedrijven die aan Oekraïne leveren, zei analist Josefine Christensen van de Deense veiligheidsdienst PET op 7 oktober. Volgens haar werd er in het voorjaar vooral gepland en voerde Rusland vanaf het begin van de zomer veel meer uit. Moskou ontkent betrokkenheid bij sabotage.

Op 4 augustus werd bij Leipzig/Halle een drone met een explosieve lading gevonden bij Oekraïense vrachtvliegtuigen. Het explosief ging niet af, waarschijnlijk door een defecte ontsteker. Op 1 september wees Duitsland Rusland formeel aan als verantwoordelijke. Berlijn kondigde aan het Russische consulaat in Bonn en het Russisch Huis in Berlijn te sluiten en riep de Russische ambassadeur op het matje.

Kitzen noemt de Duitse reactie goed: ‘Het is ambigu.’ De reactie is op meerdere manieren uit te leggen, waardoor niet duidelijk is welke tegenactie Duitsland overweegt.

Reageren op hybride provocaties: eerst diplomatie en sancties
Kitzen waarschuwt dat vergelijkbare incidenten ook in Nederland kunnen plaatsvinden. Volgens hem is een gezamenlijke aanpak nodig. ‘De eerste reactie moet sowieso niet-militair zijn. Dit zit namelijk onder de drempel van wat wij als oorlog zien.’ Hij pleit voor een diplomatieke en economische reactie, met effectievere sancties tegen Rusland.

Reageert het Westen op een provocatie, zoals een inval van ‘groene mannetjes’ in de Baltische staten, toch militair, dan speelt dat Rusland volgens hem in de kaart. ‘Stel dat wij nu wel eens een keer fors militair reageren door bijvoorbeeld doelen in Rusland aan te vallen. Dan is het voor Rusland op dit moment een win-win-situatie. Zij gaan dan uitleggen aan de wereld dat de Navo de agressor is.’

In het Dreigingsbeeld Statelijke Actoren 2025 stelden de inlichtingendiensten AIVD en MIVD al dat de sabotagedreiging in Nederland is toegenomen.

Samenwerking Europese NAVO-lidstaten tijdens hybride oorlog (@Gemini-AI-impressie)