Op de valreep van het leven duikt Jan Siebelink kortstondig in zijn verleden

In het vorig jaar verschenen Rouwjournaal liet Jan Siebelink (1938) zien wat er allemaal bij rouwen komt kijken. Zestig jaar was hij getrouwd met Gerda en toen ze overleed resulteerde dat in een tekst waarin de schrijver aandoenlijk schakelde tussen openlijk verdriet en herinneringen aan zijn vrouw. De man die achterbleef was bang. ‘s Nachts zette hij emmers en gieters tegen de omheining, die hopelijk veel kabaal zouden maken als de inbrekers, die Siebelink opeens vreesde, ze om zouden stoten. 

Rondde Siebelink het rouwen inmiddels af? Gerda duikt af en toe nog wel op in het net verschenen Nachtnotitie, maar belangrijker is Siebelinks eigen aanstaande verscheiden. Bijna negentig is hij nu en hij is ervan overtuigd dat hij niet lang meer heeft. God lonkt en het enkelvoud in de titel is goed gekozen. Het boekje heeft iets manisch, alsof het inderdaad in één keer als enkele notitie op papier werd gezet, in plaats van in meerdere zittingen, met daarna dan nog een rondje eindredactie eroverheen. Ironisch genoeg is de gebruikelijke kriskrasserige Siebelink-stijl, waarbij je af en toe niet goed weet waar je bent of waar het over gaat, nu beter te pruimen. De tekst is koortsachtig, alsof iemand je midden in de nacht wakker schudt om over een boosaardige, intense droom te vertellen. Absolute helderheid en samenhang is dan wel het laatste wat je mag verwachten. 

Dat wil niet zeggen dat er opeens allerlei nieuwe onderwerpen aan bod komen. Wie de afgelopen halve eeuw wel eens een Siebelink-boek ter hand nam, is bekend met wat ook in Nachtnotitie ter tafel komt: vaders kwekerij, vaders persoonlijke lijntje met God, Jans liefde voor die gekwelde man, de beperkte mercantiele vaardigheden van de bloemenhandelaar, het leraarschap van Jan, diens ontdekking van de literatuur en dan met name die van Joris-Karl Huysmans, de decadente Fransoos van Tegen de keer. 

Rel op school

Siebelink schrijft indringend over de rel die ontstond op de school waar hij lesgaf, nadat hij als schrijver was gedebuteerd. Waren zijn collega-leraren jaloers? Hoe dan ook, ze vonden het maar niks, zo’n literator in hun midden. Ze schoven anonieme zeurbriefjes in zijn postvakje en toen de school een feest organiseerde op een kasteel en de docent natuurkunde Siebelink opnieuw iets zuurs toebeet, stroomde de emmer over. Siebelink vloog de man aan en werd „tegen de grond gedrukt door twee sterke Surinaamse gymnastiekdocenten”.

Siebelink is duidelijk bekend met vernedering, maar het heeft ook altijd iets kolderieks als hij erover schrijft. Als hij op een regenachtige dag terugkeert naar het kasteel waar het akkefietje plaatsvond, zegt Gerda uit het niets: „‘Je vader’, op zoek naar de Heilige Graal, jij bent zijn schildknaap, die hem de juiste wapens aanreikt, en verwacht dat als het sublieme, het heilige wordt bereikt, hij daar ook deel aan heeft.’” Zoiets staat daar dan gewoon, direct na een uiterst onschuldige beschrijving van het kasteelinterieur, alsof hij niet decennialang met een doodgewone vrouw getrouwd was, maar met het orakel van Delphi. 

En toch helt het boekje over naar het positieve. Sterk zijn bijvoorbeeld ook de delen over de inspanningen van tiener Jan om meer bloemen en planten uit vaders kwekerij verkocht te krijgen. Hij leerde er een rijkere volwassen man door kennen die hem in een grote auto meenam naar bloemenveilingen en hem de kneepjes van het handelsvak bijbracht. Maar voor wat hoort wat en je gaat er als vanzelf ‘This Charming Man’ van The Smiths bij hummen. Hoe ver ging het tussen hen? Elk lid van de boekenclub zal er anders over denken. Want de beschrijving is typisch Siebelink: naakt en versluierd tegelijk.

Kies NRC als voorkeursbron