In de nieuwe roman van Daisy Johnson woedt in elke vrouw een prachtige storm

Daisy Johnson (Verenigd Koninkrijk, 1990) schreef een eigenzinnig oeuvre bij elkaar van romans: haar voor de Booker Prize genomineerde romandebuut Onder het water (2019), het verfilmde Zussen (2020) en verhalen: het weergaloze Veenland (2019), het spookachtige The Hotel (2024). In de roman Lange golven komen thema’s en onderwerpen uit haar eerdere werk samen: moeders, dochters, water, verdwijningen, gekozen of juist verstoten familie, de twijfel aan wat waar is en wat niet.

Lange golven gaat over hoe drie vrouwen de moeders en dochters werden die ze zijn. Hoofdstukken met hun namen als titel, soms ook een hoofdstuk met de naam van iemand die met de vrouwen te maken heeft – een vriendin, een vriend, een vaderfiguur. Maar ook: een eiland, een rivier. Edith is de oermoeder in het boek; vrouw van een predikant en moeder van Ruth, die als tiener helemaal niet zit te wachten op het saaie leven dat haar opgelegd wordt. Als Ruth zwanger raakt sluit Edith haar op – uit liefde, uit onmacht, maar met het resultaat dat Ruth hem smeert zodra ze de kans krijgt. Ruth op haar beurt moet het in bittere armoe zien te rooien, vindt hulp bij een vrouw in hetzelfde schuitje, en samen voeden ze een schare kinderen op. Daartoe hoort Ori, Ruths dochter. Ook Ori, internationaal vermaard schrijfster, krijgt als volwassene een kind – wat haar doet twijfelen aan haar eigen inborst: straks kan ze er niet voor zorgen, want is zijzelf als klein kind immers verlaten door een moeder. Ze heeft geen herinnering aan Ruth, is opgevoed door de zonderling Min, een wetenschapper die haar vond op een onbewoond, ruig eilandje.

Johnson beschrijft de vrouwen in afwisselende hoofdstukken die zich in verschillende tijden afspelen, niet chronologisch. De vrouwen worden zo toch, knap is dat, stapsgewijs ontsluierd en de mysteries verdiept: want zag Ruth als kind nu echt een vrouw door de rivier waden met een kind in haar armen? En waarom is ze zo bezeten van het eiland dicht bij de kust? Zal Ori zich haar herkomst gaan herinneren? Het is een qua structuur interessant opgezet boek. De vraag is wel of die structuur de vertelling nu echt origineel maakt, of de lezer eerder afleidt van de soms ietwat clichématige personages en overvloedige beschrijvingen.

Al zou je die vraag ook als oneerlijk kunnen beschouwen. Johnson leunt in haar schrijven namelijk prettig op de gothic literature die we kennen van bijvoorbeeld Shirley Jackson en Daphne du Maurier. Wat daar onherroepelijk bij komt kijken is dat bepaalde clichés haar vergeven worden, omdat ze de sfeer van een vertelling zo ontzettend ten goede komen. Bovendien kunnen ze gezien worden als ode, intertekstuele verwijzing of commentaar op bepaalde maatschappelijke tendensen.

Ik heb het over vrouwen die geknot zijn door de verwachtingen die men (m/v/x) van vrouwen heeft en daar net-wel-net-niet gek van worden. Over zonderlinge figuren die met elkaar opgescheept raken. Over huizen of landschappen die zo aanwezig zijn dat ze haast als personage beschouwd zouden kunnen worden. Het werkt soms goed, in Lange golven: de verlorenheid van Edith als haar man is overleden zou bijna op de lezer overslaan, de bezetenheid van Ruth met het eiland (en als tiener ook met haar eigen seksualiteit) is mooi uitgewerkt, en Ori’s vervreemde staat nadat ze een kind heeft gekregen is indringend beschreven – aan de andere kant vervalt ze regelmatig in gezochte bewoordingen: „de nacht valt als een steen van de brug vlak bij het huis van haar jeugd” (huh?) of, bij een bevalling: „Pijn loopt over in pijn. De tijd wist zijn eigen randen uit en vouwt als een envelop van haar weg en om haar heen […]” – als de tijd geen randen meer heeft maar wel een envelop wordt, hoe vouwt een envelop zonder randen zich dan om iets heen? Maar even regelmatig is het proza heel raak, vooral als ze iets meer to the point is: „Ze houdt de baby in haar armen en hij slaapt. Ik hou niet van jou, denkt ze als hij knipperend zijn oogjes opent.” Bam. Au.

Zonderlingen

Ook mooi: de zonderlingen die met elkaar opgescheept raken worden een gekozen familie, heel modern en tegelijkertijd van alle tijden, met alle genegenheid én problemen die je van familie verwacht. Maar ook hier rammelt het soms. De eenzaat Min komt wat geforceerd over bijvoorbeeld; hij vindt Ori op het eiland doordat hij daar sneeuwhazen bestudeert: hij wil met bepaalde apparatuur hun dromen meten. Maar de wetenschapper geeft zelf aan dat dat met hazen eigenlijk onbegonnen werk is, en nergens leer je waarom hij het per se op hazen wil onderzoeken (behalve een affiniteit als kind) en niet een makkelijker dier. En hoe krijgt hij het eigenlijk voor elkaar om, als man zonder vaste verblijfplaats, een kind te adopteren? Nog zoiets: de vrouw van Ori heeft om redenen die ik niet zal verklappen een restaurant waar gasten allemaal een tikkende metronoom op tafel hebben staan – een slim concept, maar wees realistisch: wie wil er nu een avond chic dineren met zo’n ding naast je bord? In welke wereld werkt dit?

In die van Johnson, dus – een ietwat overvolle wereld, waarin zaken soms net iets te toevallig samenvallen, en elke vrouw een prachtige storm in zich heeft woeden.