Hoe we steeds maar werk, regels en spullen blijven toevoegen – in plaats van ze te schrappen

Als we iets willen verbeteren, zoeken we in ons hoofd naar mogelijke veranderingen. Onderzoek laat zien dat we dan vooral geneigd zijn om dingen toe te voegen. Ook als weghalen veel slimmer is.

Eén ding weghalen was genoeg

Gedragswetenschapper Gabrielle Adams en haar collega’s van de University of Virginia schreven er in 2021 over in Nature. Ze hadden verschillende experimenten bedacht waarbij proefpersonen zaken konden toevoegen en wegnemen. Ze moesten bijvoorbeeld knutselen aan een legobouwwerk. De vraag daarbij was: kun je dit zo aanpassen dat het een baksteen kan dragen? Als het lukt, verdien je een dollar. Maar elke legosteen die je toevoegt, kost 10 cent.

Verreweg de efficiëntste optie was het verwijderen van die ene legosteen die het bouwwerk instabiel maakte. Toch koos de meerderheid van de proefpersonen (59 procent) voor toevoegen.
In dit experiment was er overduidelijk één beste oplossing: weghalen. In de andere experimenten was dat minder duidelijk en daar bleek de voorkeur voor toevoegen nog groter. Gemiddeld werd in acht experimenten vijf keer zoveel toegevoegd als weggehaald.

Pas wanneer duidelijke hints werden gegeven – „Iets weghalen mag ook en kost niets” – verzonnen meer proefpersonen ook een weghaal-optie. De toevoeg-ideeën bleven sterk in de meerderheid.

Agenda’s, bureaucratie, de planeet

Voor alle duidelijkheid: Adams en de andere onderzoekers zeggen niet dat weghalen altijd beter is. Ze hebben alleen vastgesteld dat wij mensen dit doorgaans minder vaak overwegen. Daardoor missen we mogelijke oplossingen bij problemen.

Voorbeelden? De auteurs schrijven: „Dat mensen bij het zoeken naar oplossingen vaak als eerste denken aan iets toevoegen, is mogelijk een reden waarom ze moeite hebben met het terugdringen van overvolle agenda’s, bureaucratische rompslomp en schade aan de planeet.”

De reden dat we steeds maar werk, regels en spullen blijven toevoegen, is mogelijk dus dat we veel makkelijker toevoeg-ideeën verzinnen dan weghaal-ideeën. Dit geldt volgens de onderzoekers voor allerlei soorten veranderingen: van dingen, ideeën en situaties. En het werkt niet alleen zo als je mensen vraagt iets te verbeteren. Ook wanneer expliciet werd gevraagd een ontwerp of idee slechter te maken, koos de meerderheid van de proefpersonen voor toevoegen van elementen.

Onder druk voegen we nog meer toe

Willen mensen onder alle omstandigheden liever iets toevoegen dan weghalen? Nee, er zijn uitzonderingen. Wanneer je duidelijk vraagt om verwijderen – bijvoorbeeld: kort dit stukje tekst in – doen mensen dat gewoon. Wat ook helpt, is oefenen: wie heeft geleerd dat weghalen werkt, doet het vaker.

Wanneer zich in een bepaalde situatie iets merkwaardigs voordoet, denken we sneller aan weghalen. Adams en collega’s deden een extra testje op dit gebied. Proefpersonen kregen de vraag wat ze zouden veranderen aan een recept. Bij een tosti met chocola vond de meerderheid het weghalen van de chocola een goed idee.

Wat de onderzoekers ook ontdekten: cognitieve belasting maakt verschil. Om dat vast te stellen, kregen proefpersonen een extra, afleidende taak naast de test die ze moesten doen. Het gevolg: een nog iets sterkere neiging tot toevoegen dan gebruikelijk. Dat sluit aan bij onze algemene neiging onder druk meer op de automatische piloot te denken en te handelen.

Ook ChatGPT is dol op toevoegen

Eén bron is geen bron, heb ik altijd geleerd (nou ja, Adams en collega’s deden acht experimenten in de VS met in totaal 1.585 proefpersonen, maar toch). Franse onderzoekers, Adrien Alejandro Fillon en collega’s, herhaalden een deel van de experimenten van Adams en collega’s met 659 Franse proefpersonen. Ze boekten vergelijkbare resultaten. De deelnemers verzonnen standaard bijna vier keer zoveel toevoegingen als weghaal-ideeën. En het hielp opnieuw een beetje wanneer in de instructie expliciet de mogelijkheid tot weghalen werd genoemd.

Interessant: Duits onderzoek van Lydia Uhler en collega’s – twee experimenten onder 1.339 Amerikaanse proefpersonen – vond een iets bescheidener voorkeur voor toevoegen. De onderzoekers legden hun testopgaven ook voor aan ChatGPT. Die bleek juist dol te zijn op toevoegen.

De onderzoekers denken dat die voorkeur te maken heeft met taal. Taalonderzoekers stelden in elk geval vast voor het Engels dat woorden die betrekking hebben op toevoegen een positievere gevoelswaarde hebben. Ook gebruiken we vaker woorden die betrekking hebben op toevoegen dan op weghalen. Aangezien AI-tools als ChatGPT zijn gebaseerd op taal, is het plausibel dat ze zulke voorkeuren overnemen. Goed om te weten: het ging hier om een oudere GPT-versie, uit mei 2024.

Praktisch

Wat zou je in je werk kunnen doen om vaker ook te denken aan het weghalen van werk, regels en spullen?

• Bedenk welke taken en zaken wel wat weghaal-ideeën kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld: vergaderagenda’s, de stappen die klanten of burgers moeten zetten om iets te doen op je website, belemmeringen bij veranderingen, administratieve verplichtingen, producten en diensten.
• Organiseer rond dit soort onderwerpen terugkerende schrapsessies, waarbij het alleen gaat om de vraag: wat kan weg?
• Maak schrappen vast onderdeel van belangrijke werkprocessen. Neem het op in de agenda, checklijsten of andere materialen die je gebruikt tijdens vergaderingen en andere momenten waarop je beslissingen neemt.
• Pas op met beslissingen als je het erg druk hebt. De kans dat je automatisch zaken toevoegt, is dan nog iets groter.
• Als je toch iets toevoegt aan het werk – een project, een product, een proces – koppel er een einddatum aan waarop je actief moet besluiten of je het echt wilt behouden.

Zo, dat lijkt me wel genoeg.

Kies NRC als voorkeursbron