De paradox rond Virgil van Dijk: een legende in Liverpool, vaak bekritiseerd in Nederland. Hoe goed is hij?

Op een kletsnatte zondagochtend, half september, loopt Virgil van Dijk met zwarte leren schoenen door de modder op Sportpark Prinsenhoeve in Tilburg. Hij draagt een knalrood jack, wat hem een makkelijk doelwit maakt voor kinderen die jagen op een handtekening. Van Dijk wordt gemaand door te lopen, van de kantine naar een tribune bij het hoofdveld met een afgezet gedeelte voor vips. Beveiligers begeleiden hem.

Virgil van Dijk, aanvoerder van het Nederlands elftal en Liverpool FC, is te gast op zijn eigen jeugdtoernooi, Virgil’s Legacy Trophy. Een dag eerder speelde hij op Anfield nog tegen Fulham, deze middag moet hij zich om half vier weer melden in Liverpool voor een training. Toch wilde hij hier „heel graag effe bij zijn”, nadat hij vorig jaar ontbrak op de eerste editie van het toernooi met onder-13 teams van Europese (top)clubs.

„Ik viel niet op, nee”, reageert Van Dijk op een vraag van NRC waar hij zelf op die leeftijd stond. Dat heeft hij zojuist ook duidelijk gemaakt in een vraagsessie met jeugdspelers, zegt Van Dijk. Dat het niet uitmaakt of je eruit springt. „Je moet gewoon door blijven gaan, geloof hebben in jezelf. Talent komt natuurlijk ook wel bovendrijven, maar het gaat om hard werken, nooit opgeven.” Van Dijk brak rond zijn twintigste door bij FC Groningen nadat hij teleurgesteld was vertrokken bij Willem II, waar hij na tien jaar in de opleiding geen vertrouwen voelde.  

Een reden dat hij het toernooi – in samenwerking met Willem II – organiseert is dat hij jeugdspelers dit soort lessen mee wil geven. „Ik wil als inspiratie gezien worden”, zegt hij langs het hoofdveld op het complex waar de jeugd van Willem II traint, met een tribune die naar hem is vernoemd. „Ik weet dat ik tot nu toe best een leuke carrière heb. Ik zou graag willen dat deze jongens denken: zo’n carrière wil ik ook.”

Virgil van Dijk zit op zijn 35ste ontegenzeggelijk in de laatste fase van zijn profloopbaan. Hij is een nieuwe, interessante periode ingegaan: bij Liverpool FC onder de deze zomer begonnen Andoni Iraola, bij Oranje onder de net gestarte bondscoach Xavi Hernández. Beiden zien hem nog altijd als een onmisbare schakel, als centrale verdediger en leider van hun ploeg. Afgelopen interlandperiode miste hij geen minuut, bij Liverpool speelt hij eveneens alles – normaal gesproken ook komende zondag in het topduel tegen Manchester City.

Met emotie sprak Van Dijk zondagavond in de kleedkamer van het Philips Stadion na zijn honderdste interland. Hij was ploeggenoten, trainers en oude stafleden „dankbaar”. In 85 van die honderd duels was hij aanvoerder – een record. „Hij is een ware leider”, zei Xavi even later voor de camera van de NOS. „Ik ben zo trots om zijn coach te zijn.”  Van Dijk stond naast hem en glimlachte in stilte.

Het is de waardering van een coach die hij belangrijk vindt, maakte Van Dijk recent duidelijk. In een breder perspectief ontbreekt die waardering in zijn beleving in Nederland. In „het beeld dat geschetst wordt” van hem als voetballer merkt Van Dijk „een verschil tussen nationaal en internationaal”, zei hij onlangs in een persconferentie. Daar spelen de media „best wel een grote rol” in, stelde hij. Hoewel hij het niet letterlijk zei, werd duidelijk dat hij zich miskend voelt in Nederland.

The Athletic, de sporttak van The New York Times, omschreef dit in 2023 als ‘The Virgil van Dijk Paradox’: een legende in Liverpool, maar niet onomstreden in Oranje. Waardoor komt dat? Hoe beoordelen voormalige trainers bij Oranje hem? En waarom vindt Van Dijk het belangrijk de beeldvorming bij te sturen?

‘Droog’ trainen

Er is nauwelijks tijd om te trainen in het najaar van 2021, kort voor het WK-kwalificatieduel in Oslo tegen Noorwegen. Er is sowieso veel te doen, bondscoach Louis van Gaal heeft de ploeg net overgenomen na het vertrek van Frank de Boer. Nederland staat er niet goed voor in de poule, een nederlaag brengt plaatsing voor het WK in Qatar in gevaar. Er is zo weinig ruimte in het programma dat ze zelfs de spelhervattingen niet kunnen oefenen, vertelt keeperstrainer Frans Hoek nu terugblikkend. Zijn plan is om dit (cruciale) onderdeel alleen mondeling door te nemen.

Dat gaat er niet in bij aanvoerder Van Dijk. „Wanneer gaan we nou de spelhervattingen doen?”, vraagt hij aan Hoek, die in de technische staf verantwoordelijk is voor de standaardsituaties. Hij stelt voor om in het hotel in Oslo „droog te trainen”. Van Dijk heeft daar, in tegenstelling tot de verbaasde Hoek, ervaring mee. De verdediger legt de keeperstrainer uit dat ze op die manier in ieder geval de defensieve organisatie kunnen oefenen en gevoel krijgen bij de rolverdeling. Met hesjes, maar zonder bal, trainen ze de varianten in een ruimte in het hotel.

Het toont volgens Hoek hoe Van Dijk zich „opwerpt voor het team”. Van Gaal bevestigt desgevraagd per mail dat ze destijds „die ‘droge’ training” hebben gegeven. Ook schrijft de voormalig bondscoach: „Hij was één van mijn beste aanvoerders.”

Het voorval in Oslo is exemplarisch voor hoe constant Van Dijk is in zijn aanpak en hoe gedetailleerd hij zich voorbereidt. Dit komt overeen met het beeld dat opdoemt uit een lang interview met hem in magazine Fantastic Man van dit voorjaar: dat van een voetballer die bijna maniakaal leeft.

Als Van Dijk na een avondwedstrijd ruim na middernacht thuiskomt, gaat hij eerst een ijsbad in en vervolgens de sauna – die faciliteiten heeft hij in huis. De volgende dag doet hij op het trainingscomplex van Liverpool yoga, ademhalingsoefeningen, rekoefeningen en hij fietst op de hometrainer. Zeker sinds zijn zware kruisbandblessure in 2020 besteedt hij meer aandacht aan zijn lichaam.

„Je zit in een vicieuze cirkel en je gaat gewoon door”, zegt Van Dijk, die om de drie of vier dagen een wedstrijd heeft. „Consistentie is misschien wel het allerbelangrijkste.” Als hem in Fantastic Man gevraagd wordt naar hobby’s, zegt hij: „Slapen en plannen maken.” Vaak plant hij zaken al maanden van te voren. „Ik hou ervan als dingen gestructureerd zijn.” Hij heeft liever „geen verrassingen”.

Dit verklaart vermoedelijk ook waarom Van Dijk het lastig vond dat hij zondag tegen Servië voor het eerst in lange tijd op een andere positie stond: rechts in het centrum van de verdediging, in plaats van op zijn vaste plek links centraal. „In mijn hele motoriek ben ik gewend op links te staan”, zei hij na het duel.

Die drang naar structuur en het uitsluiten van verrassingen is terug te zien in hoe hij verdedigt. Naast zijn fysieke vermogen, enorme sprongkracht, snelheid en goede timing is misschien wel zijn belangrijkste kwaliteit het voortijdig ‘lezen’ van spelsituaties. Hij is in staat „één of twee stappen” vooruit te denken, zegt hij in het interview. Hierdoor kan hij „reageren voordat er gevaar ontstaat”, door zich slim te positioneren.

„Hij kon iedereen opvreten als hij in goeden doen was”, zegt Frank de Boer, die in 2020 als bondscoach kortstondig met Van Dijk werkte. Hij noemt hem een „imposante speler, ook qua uitstraling en charisma”. Dat ligt in lijn met hoe zijn (voormalige) ploeggenoten en trainers in de pers vaak over Van Dijk spreken: een geweldige aanvoerder en een buitengewone verdediger – in 2019 werd hij tweede bij de verkiezing tot wereldvoetballer van het jaar (in Europa was hij dat jaar de beste).  

Falen als leider

En toch is er in Nederland regelmatig kritiek op Van Dijk. Die komt er op neer dat hij op bepalende momenten faalt als leider bij Oranje. Zoals op het WK 2022, toen in de kwartfinale tegen Argentinië in de penaltyserie zijn strafschop werd gestopt; op het EK 2024 viel in het groepsduel tegen Oostenrijk ‘zijn’ defensie volledig uit elkaar; op het WK 2026 kopte de Marokkaan Issa Diop in de tweede ronde in blessuretijd de gelijkmaker binnen uit de rug van Van Dijk, waarna Nederland via strafschoppen werd uitgeschakeld. Een terugkerend thema is ook dat hij te weinig agressieve druk zet naar voren, waardoor Oranje vaak te passief is.

In de elf jaar bij Oranje, waarvan ruim acht jaar als aanvoerder, kende hij betrekkelijk weinig hoogtepunten. Zijn late gelijkmaker in Gelsenkirchen tegen Duitsland in 2018, wat plaatsing voor de finaleronde van de Nations League betekende, markeerde de terugkeer van Oranje op topniveau. En zijn rake penalty in de slotfase tegen Griekenland in Athene in 2023 zorgde ervoor dat Oranje zich – vrijwel zeker – kwalificeerde voor het EK 2024. Dat toernooi bereikte Oranje de halve finale, maar dat kwam eerder door een gunstig speelschema dan door goed voetbal.

Het uitblijven van succes over zo’n lange periode, in combinatie met persoonlijke fouten, leidde onder meer tot kritiek op zijn spel en leiderschap van Marco van Basten en Ruud Gullit. Het is een groot contrast met hoe er in Liverpool naar Van Dijk wordt gekeken. Daar geldt hij juist als een talisman die sinds zijn entree in 2018 verschillende prijzen won met de club, waaronder de Champions League (2019) en de Premier League (2020 en 2025).

Vanaf zijn debuut met een winnend doelpunt in de FA Cup tegen stadsrivaal Everton zien fans hem als „een inspirerende figuur”, zegt Paul Joyce, journalist en Liverpool-volger van de Britse krant The Times. Van Dijk – voor 84,5 miljoen euro miljoen gekocht van Southampton – kwam in een team dat verdedigend kwetsbaar was en bracht stabiliteit.

Joyce herinnert zich de Champions League-finale tegen Tottenham Hotspur van 2019 waarin Van Dijk na dertien seconden het eerste kopduel wint van spits Harry Kane. Daarmee leek hij meteen een signaal af te geven dat er niets te halen viel voor Kane, zegt Joyce. „Die gave heeft hij zijn hele carrière bij Liverpool gehad, dat hij het tegenstanders heel moeilijk maakte.”

Na het vertrek deze zomer van clubiconen Mo Salah en Andy Robertson is hij nu de laatste veldspeler uit de basiself van die Champions League-finale die nog bij Liverpool speelt. Dat maakt hem extra populair bij de fans, zegt Joyce, zeker nu concurrent Manchester City schuldig is bevonden aan het overtreden van de financiële regels.

Van Dijk had in 2018 ook voor City kunnen kiezen, dat was volgens Joyce „de snelle route” naar succes geweest. „De zaak-City maakt fans nog dankbaarder dat hij voor Liverpool heeft gekozen.”

‘Gevaarlijke ontwikkeling’

Het is die waardering die hij in Nederland soms mist. Afgelopen tijd noemde hij in interviews vaak het effect van harde kritiek op spelers. „De extreme manier waarop de prestaties van spelers in de media en online worden besproken, is op dit moment een gevaarlijke ontwikkeling”, zei hij in Fantastic Man. Hij maakt zich „zorgen” over de jongere generatie spelers, vindt dat er meer moet worden gedaan om „hen te beschermen.”

Mediadynamiek houdt Van Dijk al veel langer bezig. In oktober 2015, daags voordat de verdediger zijn Oranje-debuut maakte tegen Kazachstan, kreeg journalist Rypke Bakker van nieuwssite nu.nl laat op de avond een telefoontje van een onbekend nummer. Het bleek Virgil van Dijk. Die had bij zijn aankomst in Noordwijk voor het trainingskamp van Oranje aan Bakker verteld dat hij in korte tijd bij Southampton – hij was net overgestapt van Celtic – veel meer had geleerd dan in eerdere jaren. Bakker had er een artikel over geschreven. Dat werd vervolgens opgepikt in Schotland: Celtic-fans waren niet blij. „Ik heb dat denk ik te hard opgeschreven destijds”, zegt Bakker terugblikkend.

Van Dijk was volgens Bakker in het telefoongesprek „gewoon nieuwsgierig” hoe zijn stuk tot stand was gekomen. De journalist ging ervan uit dat Van Dijk boos op hem was en bood zijn excuses aan. „Maar hij was helemaal niet boos en hij zat ook niet te wachten op een sorry”, zegt Bakker. „Hij vertelde hoe het vanuit hem was gegaan. Het was eigenlijk een heel leuk en fijn gesprek, over hoe de media werkt.”

Het was een ander soort gesprek dan recent in Zeist, waar Bakker ook bij was. Van Dijk zei dat het „klinkklare onzin” was dat hij had gepleit voor de later bekritiseerde defensieve tactiek met vijf verdedigers tegen Marokko, wat in een podcast van De Telegraaf was gesteld. „Soms moeten er dingen gezegd worden”, zei Van Dijk in de persconferentie op vragen van een Telegraaf-journalist. „Je kan niet alleen maar het gezeik aanhoren.”

Anderhalve week eerder roepen tientallen kinderen nog opgewonden zijn voornaam, op Virgil’s Legacy Trophy in Tilburg. Van Dijk komt net van de tribune , waar hij een paar wedstrijden heeft bekeken. Het is tegen het middaguur, straks gaat zijn vlucht, een training wacht. Buiten het zicht van de kinderen, ontsnapt hij via een zijpaadje – op weg naar Liverpool.