Margaret Hamilton schreef navigatiesoftware voor de maanmissies en schoot een astronaut te hulp die de boordcomputer had laten crashen

Fier staat Margaret Hamilton (1936-2026) naast een stapel papier even hoog als zijzelf. Op de inmiddels beroemde zwart-witfoto presenteert ze een geprinte versie van de navigatiesoftware die ze met haar team schreef, die de astronauten van Apollo 11 verzekerde van een veilige maanlanding.  Enkele minuten voor de Eagle-capsule het maanoppervlak zou raken, handelde haar software een foutmelding af, en redde daarmee de missie. Op 30 september overleed ze, op negentigjarige leeftijd.

Dat bevestigt MIT, waar ze als jonge wiskundige in 1959 een baan aangeboden kreeg op de afdeling weerkunde. Voor dat werk programmeerde ze, toen de computerwetenschappen nog in de kinderschoenen stonden. Later zou ze de term software-ingenieur populariseren, om daarmee het werk van programmeurs en software-ontwerpers van dezelfde status te voorzien als het ontwerpen van ruimtevaartuigen.

Met haar werk bij MIT ondersteunde Hamilton haar toenmalige man terwijl hij rechten studeerde, en was van plan daarna zelf door te leren in de wiskunde. Maar na een succesvol project voor de Amerikaanse luchtmacht kreeg ze de kans om zich in 1965 bij het Apollo-programma aan te sluiten. „Ik was aangetrokken door zowel het idee op zich, als door het feit dat het nog nooit gedaan was”, vertelde ze The Guardian in 2019.

Vanuit MIT werkte ze als eerste vrouwelijke programmeur aan software voor de Apollo-boordcomputers, en groeide uiteindelijk door tot chef van de afdeling software-engineering. MIT’s persbericht noemt haar programmeerstijl „defensief”, gericht op het bouwen van software die anticipeert op foutmeldingen en die waar mogelijk zelf oplost. Dat principe zou onmisbaar blijken tijdens de maanlanding van Apollo 11, toen de navigatiesoftware zelf onnodige processen afsloot en prioriteit gaf aan de belangrijkste taak: het vaartuig veilig op de maan zetten.

Magnetische ringetjes met koperdraad

Gedurende haar vroege loopbaan bij MIT nam Hamilton haar jonge dochter Lauren mee naar het lab in de avonden en weekenden. Op zo’n avond crashte de simulator, nadat de toen vierjarige Lauren per ongeluk een schakelaar overhaalde: ze had een programma op het verkeerde moment opgestart. Hamilton wilde er via de software voor zorgen dat dat gedurende de echte ruimtemissie niet kon gebeuren, maar met haar suggestie werd niets gedaan. De getrainde astronauten zouden zo’n fout toch nooit maken.

Nadat astronaut Jim Lovell tijdens Apollo 8 toch onbedoeld datzelfde programma had opgestart en zo de boordcomputer deed crashen, belde Hamilton met haar team in om het probleem op te lossen. De volgende Apollo-missies kregen geüpdatete software mee.

Die computerprogramma’s werden op een geheel andere manier opgeslagen dan tegenwoordig (de software van Apollo 11 staat nu in zijn geheel op codeplatform GitHub). Voordat silicium chips in breed gebruik raakten, werkten de boordcomputers van Apollo met koperdraad en magnetische ringetjes. Een stukje koperdraad door een ringetje stond voor ‘1’, en een ringetje zonder koperdraad stond voor ‘0’. Zodra de code geschreven was, reeg een groep vrouwen bij ruimtevaartbedrijf Raytheon de software aan elkaar. In het Apollo-programma stond deze groep bekend als de Little Old Ladies, en Hamilton als The Rope Mother.

Sinds haar tijd bij MIT richtte ze nog twee softwarebedrijven op, Higher Order Software en Hamilton Technologies. Beide bedrijven richtten zich op efficiëntie en defensief programmeren. In 2016 ontving ze de Medal of Freedom van toenmalig Amerikaans president Obama, voor haar „bijdrage aan de software-engineering, een industrie die de geschiedenis van de mensheid heeft veranderd”.

De afgelopen tien jaar gaat de foto van Hamilton naast de torenhoge stapel code nog regelmatig rond op sociale media. Ze staat symbool voor de bijdrage van vrouwen aan de wetenschap, op de voorgrond of de achtergrond. Samen met drie andere vrouwen (voormalig NASA-topvrouw Nancy Grace Roman en de astronauten Sally Ride en Mae Jamison) werd ze in 2017 als lego-figuurtje vereeuwigd.

Het belang van haar rol als vrouw in de mannenwereld van software-engineering bleek in 2018, toen ze sprak op een Zweeds softwarecongres. „Na afloop ben ik nog even met haar gaan praten, en heb mijn legoset laten signeren”, vertelt Arie van Deursen, hoogleraar software-engineering aan de TU Delft. „Een heel energiek persoon. En voor zo veel vrouwen op dat congres was ze een rolmodel, dat was overduidelijk.”

„We hadden geen tweede kans, dat beseften we”, schreef Hamilton voor MIT naar aanleiding van het veertigste jubileum van Apollo 11. „Veel van ons begonnen als twintigers, iedereen had respect voor elkaar. Software was nog zo’n mysterie, zo’n black box, dat het management ons totale vrijheid gaf in ons proces. Als ik erop terugkijk, hadden we al het geluk van de wereld. Er was geen tijd om beginners te zijn; we moesten pionieren.”

Kies NRC als voorkeursbron