Meloni boekt met goedkeuring van nieuwe kieswet een politieke zege – ook al is niet zeker of die haar helpt bij de komende verkiezingen

Het Italiaanse parlement heeft donderdag met een meerderheid van 227 tegen 164 een nieuwe kieswet goedgekeurd. Die bepaalt hoe na verkiezingen de stemmen in parlementszetels worden omgezet. De radicaal-rechtse premier Giorgia Meloni had veel politiek kapitaal aan de nieuwe kieswet verbonden. Een nederlaag bij de geheime stemming zou haar regering in een ernstige crisis hebben gestort, die mogelijk tot haar val zou hebben geleid. Maar sinds donderdag is de kans een stuk groter dat de regering-Meloni haar volledige mandaat uitzit, tot de herfst van volgend jaar.

1Wat staat in de kieswet en waarom is die voor Meloni zo belangrijk?

De zetels worden in principe proportioneel verdeeld, op basis van het percentage behaalde stemmen. Maar in de nieuwe wet is 42 een magisch getal: de lijst of coalitie (een verkiezingsalliantie die in Italië vóór de stembusgang wordt gevormd) die de meeste stemmen behaalt en zowel in de Kamer van Afgevaardigden als de Senaat minstens 42 procent haalt, krijgt een „meerderheidsbonus”: in één klap krijgt de winnende coalitie er dan 70 Kamerleden en 35 senatoren bij. Haalt geen enkele lijst of coalitie de 42 procent, dan worden alle zetels proportioneel verdeeld. Ook de voorkeurstem keert terug. De lijsttrekker staat vast, daarnaast kan de kiezer nog drie voorkeurstemmen uitbrengen.

Volgens de rechtse meerderheid rond premier Meloni krijgt Italië dankzij dit systeem straks een veel stabieler parlement, en dus ook een stabielere bestuursmeerderheid. De oppositie is het daarmee oneens en verwijt de rechtse meerderheid dat de nieuwe kieswet bedoeld is om ervoor te zorgen dat Meloni aan de macht kan blijven.

2Is de kritiek dat Meloni zich vastklampt aan de macht terecht?

De nieuwe kieswet stimuleert samenwerking tussen partijen, om in één blok naar de kiezer te trekken en die meerderheidsbonus op te strijken. Eendracht maakt macht, vandaar dat de linkse oppositie een brede coalitie probeert te vormen, met een eenheidskandidaat namens de hele oppositie, en dat de rechtse meerderheid rond Meloni overweegt om Roberto Vannacci mee aan boord te nemen. Vannacci, een uiterst rechtse oud-generaal, daagt de regering-Meloni uit vanaf de extreemrechtse flank.

Maar dat de nieuwe 42-procentregel automatisch in Meloni’s voordeel uitwerkt, blijkt niet uit de peilingen, zegt politicoloog Giovanni Orsina van de universiteit Luiss Guido Carli in Rome, telefonisch: „Als de Italianen op dit moment zouden stemmen, dan zou de verenigde oppositie de meerderheidsbonus opstrijken, en de regering-Meloni juist verliezen.”

De nieuwe kieswet garandeert dus niet dat rechts volgend jaar opnieuw de verkiezingen wint, zegt Orsina. „Het enige in de nieuwe wet wat de oppositiepartijen wél slecht uitkomt, is de verplichting om vooraf aan te geven wie de coalitie als premier wil voordragen.” Want terwijl aan de rechterzijde de naam van Giorgia Meloni allerminst ter discussie staat, zijn de oppositiepartijen er nog lang niet uit wie straks hun kandidaat-premier wordt. De nieuwe kieswet dwingt hen om kleur te bekennen.

Lees ook

Herschrijft Meloni de Italiaanse kieswet om aan de macht te blijven? ‘Ze zet in op winst of verlies, en niks daar tussenin’

3Waarom drong Meloni aan op de kieswet, als niet vaststaat dat die in haar voordeel werkt?

Volgens Orsina wil Meloni een politiek gelijkspel in het parlement absoluut vermijden. „Ze wil na nieuwe verkiezingen niet in de positie terechtkomen dat er geen duidelijke meerderheid is, en ze een coalitieregering zou moeten vormen met links”, zegt de analist. Meloni wil alleen verder regeren met een solide, rechtse meerderheid, zonder compromissen te moeten sluiten met partijen die ideologisch erg verschillend zijn.

Orsina: „Ze heeft haar hele politieke geloofwaardigheid opgebouwd rond haar sterk rechtse profiel. Hierdoor kan ze straks onmogelijk samen met links besturen. Maar hetzelfde geldt andersom ook voor Elly Schlein, leider van de centrumlinkse oppositiepartij Partito Democratico.” Kortom, met de nieuwe kieswet speelt Meloni alles of niets: ofwel wint haar rechtse blok opnieuw de verkiezingen, mogelijk verder versterkt met de meerderheidsbonus, ofwel kiest Meloni met Fratelli d’Italia voor een nieuwe oppositiekuur.

4Wanneer worden de volgende verkiezingen in Italië gehouden?

Hoewel het land al in verkiezingssfeer verkeert, is dit de vraag van één miljoen. Door de goedkeuring van de kieswet is een acute crisis binnen de rechtse meerderheid afgewend, en zijn snelle verkiezingen van de baan. De zittingsperiode van het Italiaanse parlement duurt maximaal vijf jaar. Zonder vervroegde verkiezingen loopt de huidige periode in het najaar van 2027 af. In Italiaanse politieke kringen wordt rekening gehouden met verkiezingen in april of mei, al kan deze regering de rit ook helemaal uitzitten.

5Neemt Meloni straks haar uitdager Vannacci mee aan boord?

Italië staat voor spannende maanden, waarin moet blijken hoe beide kampen zich in de aanloop naar nieuwe verkiezingen zullen profileren. Aan de kant van de oppositie worden voorverkiezingen steeds waarschijnlijker, omdat zowel Elly Schlein van de Partito Democratico als oud-premier Giuseppe Conte van de Vijfsterrenbeweging allebei potentieel kandidaat zijn om zo’n verenigd oppositieblok te leiden. En de rechtse meerderheid rond Meloni breekt zich het hoofd over Roberto Vannacci, die peilt rond de 7 à 8 procent. De oud-generaal zou de alliantie rond Meloni makkelijker aan de meerderheidsbonus kunnen helpen. Maar hij veroorzaakt geregeld ophef met onverdraagzame uitspraken over homoseksualiteit en minderheden. „Vannacci’s propaganda is afgrijselijk, maar het echte breekpunt is zijn pro-Russische houding”, zegt politicoloog Orsina. „Dat maakt een alliantie met Meloni, die Italië strak in het pro-westerse kamp houdt en Oekraïne steunt, nu onmogelijk.”

Ook in de bredere Italiaanse oppositie zit zeker niet iedereen op de lijn van Kyiv. De Vijfsterrenbeweging en de Alliantie Groen-Links (AVS) verzetten zich ook tegen verdere wapenleveringen aan Oekraïne. Orsina concludeert: „Meloni blijft daarom de beste garantie op een verdere pro-westerse en pro-Europese koers in Italië.”

Lees ook

Extreemrechtse oud-generaal Roberto Vannacci daagt de Italiaanse premier Meloni uit. Hij wil ‘vrede’ met Rusland en ‘remigratie’