Niet alleen Duitsland worstelt met spionagezaak rond oud-inlichtingenchef, ook buitenlandse diensten hebben vragen

De waarschuwingen van de chef van de Duitse inlichtingendienst BND Martin Jäger waren niet van de lucht. Duitsland is in „schaduwoorlog” met Rusland, zei hij maandag in de Bondsdag. De Russische geheime diensten gaan „roekeloos” te werk, en er is kans op een „gewelddadig conflict” met Rusland. „We moeten ons voorbereiden op toenemende intimidatie”, aldus Jäger, die de Duitse geheime diensten „de eerste verdedigingslinie” noemde.

Een dag later werd het vertrouwen in zijn dienst ernstig geschaad. Zijn voorganger August Hanning, die tussen 1998 en 2005 chef was van de BND, werd opgepakt omdat hij tweeduizend documenten van de geheime dienst in zijn bezit had die hij niet had mogen hebben. De verdenkingen liegen er niet om: poging tot landverraad, het verzamelen van staatsgeheimen, fungeren als agent voor een buitenlandse inlichtingendienst, spionage ten nadele van de staat.

Lees ook

Voormalig hoofd Duitse inlichtingendienst BND opgepakt op verdenking van spionage en poging tot landverraad

De zaak kwam aan het rollen vanwege huiszoekingen bij een ander onderzoek. Hanning, die ook als staatssecretaris verantwoordelijk was voor de veiligheidsdiensten, is sinds 2009 betrokken bij meerdere private inlichtingenbureaus.

Eén van die bedrijven werd ingeschakeld door Christina Block, de dochter van miljonair Eugene Block. Zij heeft sinds haar echtscheiding ruzie met haar ex over de voogdij van de kinderen, die bij haar man woonden. De kinderen werden op 1 januari 2024 ontvoerd door een bedrijf waar Hanning een hoge functie heeft. In september 2025 deed de politie meerdere huiszoekingen in deze zaak, onder meer in panden van Hanning.

Deze week bleek dat bij die huiszoekingen de geheime documenten zijn gevonden. Hanning zou die tussen 2010 en 2022 hebben gekregen van Manfred D., een oud-medewerker van Hanning die een hoge positie bij de BND bekleedde. Beide verdachten zijn opgepakt.

Buitenlandse geheime dienst

Hanning zou de informatie hebben verkocht aan klanten van zijn inlichtingenbureau. De informatie zou volgens de bronnen van Süddeutsche Zeitung gaan over onder meer het Iraanse nucleaire programma en het Russische leger. Hij heeft volgens het Duitse Openbaar Ministerie zeker één keer een rapportage op basis van de geheime documenten gemaakt voor een buitenlandse geheime dienst. Het is onbekend om welke geheime dienst het gaat; Der Spiegel meldt op basis van bronnen dat het gaat om de inlichtingendienst van Azerbeidzjan. Het is ook onbekend of de buitenlandse geheime dienst de rapportage daadwerkelijk heeft ontvangen.

Hanning zou daarnaast contact hebben gehad met een agent van een andere buitenlandse inlichtingendienst, dat gaat volgens Der Spiegel om een Chinese generaal.

De directe schade lijkt mee te vallen, stelt Wolfgang Krieger, emeritus hoogleraar Hedendaagse Geschiedenis aan de universiteit van Marburg in Duitsland. Hij schreef meerdere boeken over de geheime dienst. „De documenten die bij Hanning zijn gevonden, zijn bedoeld om onder meer ministers te informeren”, zegt hij. „In zulke documenten staat wel geheime informatie, maar er staan nooit namen, locaties of andere informatie van bronnen in.”

Maar de indirecte schade zou wel eens groter kunnen zijn. „De reputatie van BND heeft mogelijk een tik opgelopen”, zegt Pepijn Tuinier, die aan de Nederlandse Defensie Academie onderzoek doet naar de samenwerking tussen geheime diensten. „Inlichtingendiensten hebben elkaar nodig, maar omdat de informatie die je deelt vaak van geheime bronnen komt, is het ook kwetsbaar om die te delen”, zegt hij. Dat gebeurt mede op basis van vertrouwen.

Op korte termijn is dat vertrouwen geschaad, denkt Tuinier. Europese geheime diensten zijn aan het inventariseren welke gevoelige informatie ze hebben gedeeld met de BND, meldde persbureau Reuters donderdag. „De BND zal er nu alles aan doen om het vertrouwen zo snel mogelijk te herstellen, door na te gaan welke documenten er nu precies zijn gelekt en waar die zijn gebleven”, zegt Tuinier. „En waarschijnlijk ook door andere diensten zo veel mogelijk op de hoogte te houden.”

Op de lange termijn zal het vertrouwen zich herstellen, verwacht Tuinier. „De relaties gaan lang terug en blijken vaak erg veerkrachtig.”

Gemakkelijk slachtoffer

Krieger ziet nog een gevaar. De Duitse geheime diensten hebben relatief weinig bevoegdheden: ze mogen alleen informatie vergaren en analyseren, ingrijpen is niet toegestaan. Het maakt Duitsland kwetsbaar, stelt Krieger. „Elke dag worden de digitale systemen van de overheid of van bedrijven aangevallen, met name door Rusland. De Duitse geheime dienst mag niet terug hacken. Dat maakt het een gemakkelijk slachtoffer.”

Een nieuwe wet moet daar verandering in brengen. De geheime diensten zouden met name op digitaal gebied meer bevoegdheden krijgen. De wet ligt nu in de Bondsdag, komende maandag staat een hoorzitting met experts op de agenda. „Er is in de Bondsdag al flinke oppositie tegen de wet”, zegt Krieger. „De zaak-Hanning kan een grote weerslag hebben op het debat over de wet.”

De arrestatie van Hanning wordt inderdaad in het debat over de wetswijziging betrokken. De zaak laat volgens parlementariër Clara Bünger van Die Linke zien dat de inlichtingendiensten „zelf een gevaar vormen”. „Het is kwalijk dat de inlichtingendiensten juist nu extra bevoegdheden krijgen.”