Soms ben ik bang dat we op een dag allemaal oplichters zijn

Op Instagram scrolde ik laatst tegen iemand van vroeger aan. We zaten samen op balletles. Ik herinnerde me haar als een onrustig meisje met ogen die overal heen schoten. Als we even mochten zitten, frummelde ze zenuwachtig aan de elastiekjes van haar tweedehandsdansschoentjes. Haar ongekamde haren droeg ze in een uitgezakt staartje.

Nu keek ze me recht aan. Gladde, blonde haren, een beige trui, voorzichtige make-up: op het eerste gezicht een chique poes. ”Hee jij daar”, zei ze kalm, haar handen rustend in haar schoot. ”Ik haalde mijn PhD aan Harvard en heb daar alles geleerd over het brein. Nu weet ik wat jij moet doen om, net als ik, heel veel geld te verdienen.” Ze bleek (natuurlijk) online cursussen in geluk te verkopen. Ik was in verwarring.

Ik wist niet eens dat ze ons dorp uitgekomen was.

Toen zag ik achter haar een kussentje. Een heel goedkoop kussentje.
En zo begreep ik dat de rest van haar verhaal ook niet waar was.

Iedereen kent er wel eentje: de oplichter. Waren dat vroeger de mannen aan de deur die dubbelglas kwamen verkopen maar vooral je inboedel monsterden, in deze tijd is de oplichter eerder iemand die beweert een Russische erfgename te zijn, of neurochirurg. Iemand die je geld wil, maar ook jouzelf. Jouw aandacht, jouw geloof, jouw aanbidding. Want waar we in de jaren 70 in de ban waren van seriemoordenaars, zijn we nu overgeleverd aan de zwendelaars. Zoekt u ze maar op, de meesteroplichters als Anna Delvey, de Tinder Swindler, Belle Gibson en natuurlijk Elizabeth Holmes.

Die laatste beweerde uit één druppel bloed alle informatie over de staat van je lichaam te kunnen halen, en deed dat ook nog eens met een gemaakt zware stem, altijd in zwarte coltrui: magisch en ongrijpbaar.

Over haar is nu een schijnbaar fenomenale documentaire gemaakt door Nathan Fielder en Lance Oppenheim, helaas nog niet bij ons verschenen. In de trailer beweert ze dat ze niet liegt, waarom zou ze liegen? Ze heeft toch geen enkele reden om te liegen? Haar mond grijnst, maar haar enorme blauwe ogen knipperen noch lachen. Haar gezicht geeft ons een ongemakkelijk gevoel. Instinctmatig begrijpen we dat we naar gevaar kijken. Ze is een dier dat niet bij de kudde hoort, omdat het niets goeds met die kudde voorheeft.

Ik heb diezelfde ervaring ooit gehad met een kennis. Ik dronk koffie met hem zoals we vaker deden, maar deze keer viel er iets van zijn charme weg en realiseerde ik me dat hij tegen me gelogen had, over zichzelf en andere zaken. Ik begreep dat hij zich op geen enkele manier verbonden voelde met de wereld om me heen. Ik zag dat hij van anderen wilde winnen, hun eindeloze bewondering verlangde, wat het hem ook zou kosten. Opeens voelde ik me alsof ik in een kooi zat opgesloten met een wild dier. 

Toch vraag ik me af of je het ze kwalijk kunt nemen, de oplichters. Iedereen wil steeds maar betoveren of betoverd worden. Iedereen wil uitzonderlijk zijn, of een uitzonderlijk iemand aanraken. We zijn totaal losgezongen van het idee dat onzichtbaarheid en kleine overwinninkjes een mens heel houden. Daar krijg je grote (Trump) en kleine (balletmeisje) monsters van.

Soms ben ik bang dat we op een dag allemaal oplichters zijn, elkaars leugens doorzien, maar niet langer doorprikken. Dat we juist status gaan toedichten aan degene die het beste liegt.

Dat Elizabeth Holmes tegen ons zegt: ”Waarom zou ik tegen je liegen?” En dat wij dan ontroerd raken.