Al die verschillende kamers, en toch hetzelfde nestje

Je verwacht het niet van iemand die in honderden bedden van vreemden sliep, maar de Belgische fotograaf Bieke Depoorter is zeer gesteld op haar privacy. Jarenlang reisde ze voor verschillende fotoprojecten rond in Egypte, Rusland of de Verenigde Staten, waar ze mensen vroeg om een slaapplek.

Eerst vooral uit financiële noodzaak, als student in het spoor van de Transsiberië Express, met een briefje op zak met daarop in het Russisch de woorden: „Heeft u een slaapplek?” Later om deelgenoot te worden van iets dat zo vaak verborgen blijft: het privédomein; de intieme sfeer van de slaapkamer en de ontbijttafel.

Dat ze bijna alle slaapplekken ook had vastgelegd, realiseerde ze zich pas afgelopen voorjaar. Ze bundelde de foto’s in haar nieuwe boek The beds I slept in.   

„In de meeste bedden die je ziet heb ik maar weinig geslapen. Ik ben eigenlijk een grote controlfreak. Mensen die me goed kennen, weten hoe moeilijk dit voor mij was.” Dat is waar veel van het werk van Depoorter over gaat: over wat je aankunt als mens, waar je grenzen liggen. „Ik denk dat ik aan mezelf wilde bewijzen dat ik veilig kon zijn.”

Het heeft te maken met een trauma dat Depoorter met zich meedraagt; iets wat in haar jeugd is gebeurd. Ze spreekt er liever niet in detail over, „maar het heeft in ieder geval niets met mijn ouders te maken. Dat vind ik belangrijk om te benadrukken.” Tegelijkertijd hielp die geschiedenis haar om zich op haar reizen over al dat ongemak en die angsten heen te zetten. „Ik weet dat het ook dicht bij huis onveilig kan zijn.”

Foto’s Bieke Depoorter/Magnum Photos

Voor Depoorter was het makkelijker fotograferen in de intimiteit van een slaapkamer dan buiten op straat. Ondanks het feit dat ze ooit als jongste lid toetrad tot het invloedrijke fotoagentschap Magnum, voelde ze vaak ongemak bij het medium fotografie. Al helemaal als ze als westerse journaliste verslag deed in een land als Egypte, waar een revolutie aan de gang was. „Dat gevoel nam af als ik bij mensen thuis kwam.” De nacht is bovendien het moment waarop de maskers af gaan. Wie gaat slapen, moet iets van controle opgeven, aldus Depoorter. „Dan staan mensen dichter bij zichzelf.”

In het oog springt vooral de gelijkenis tussen de slaapkamers; de min of meer universele aard van de menselijke slaapplek. „Al deze mensen willen een nestje voor zichzelf bouwen.” De Russische familie bij wie ze op de grond sliep, gevloerd door een griepvirus. In Egypte, waar ze soms met vier, vijf mensen in één bed lag. De grootmoeder in New Mexico die geen Engels sprak, maar ’s nachts, naast haar in een eenpersoonsbed, plotseling begon te bidden voor Depoorters zieke vader.

De Franse schrijver George Perec nam zich in Ruimten Rondom, zijn ‘dagboek van een ruimtegebruiker’, voor om een inventaris te maken van alle plaatsen waar hij ooit sliep, „omdat een kamer bij mij net zo functioneert als een madeleine bij Proust”. In een paar kamers bracht hij jaren door, in sommige maar een paar uur. „Natuurlijk verwacht ik juist van de herinneringen die uit zulke kortstondige kamers komen opborrelen de grootste onthullingen”, schreef hij.

Kies NRC als voorkeursbron