De proef van staatssecretaris Erkens voor puls deed de visserij heel even opleven. Maar al snel werd duidelijk: Brussel is er nog lang niet

Langs de muren van een loods in Katwijk staan stellingen vol palletboxen, gevuld met visnetten en delen daarvan. Twee trappen omhoog, weggestopt op een bergzolder, staat een palletbox vol rubberen elektriciteitskabels. Hugo van Duijn, Katwijker en schipper van de KW-88 Pelikaan, pakt er een. „Kijk, dit zijn de modules die we gebruiken bij het pulsvissen.”

De modules geven stroomschokjes (of pulsen) in het water, waardoor platvis zoals tong en schol van de bodem opschrikt en in het net terechtkomt. De schokjes schaden de vissen niet. Behalve kabeljauw, blijkt uit onderzoek van Wageningen Universiteit, die na een schrikreactie kan sterven. In datzelfde onderzoek concludeerden de auteurs dat de impact op de kabeljauwpopulatie verwaarloosbaar is.

Deze methode, pulsvissen genoemd, heeft de Europese Unie sinds 2019 verboden. De materialen die Van Duijn hiervoor gebruikte, liggen daardoor nu te verpieteren in zijn opslagen in Katwijk en IJmuiden. „Ons schip ligt ook in IJmuiden, Katwijk heeft geen haven. Alle computers die we gebruikten bij het pulsvissen, zijn nog steeds in het schip geïnstalleerd. Daar doen we al jaren niets meer mee.”

Van Duijn is niet de enige: ook pulsmateriaal van tientallen collega-schippers verstoft. Als het aan de Nederlandse politiek ligt, komt daar verandering in: zij wil al jaren dat Brussel de pulstechniek opnieuw toestaat. Daarvoor heeft de Kamer een rits moties aangenomen.

Onlangs kwam er wat beweging in de zaak: staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, VVD) investeert 1,3 miljoen in onderzoek waarbij hij twee Nederlandse boten op proef in de Noordzee en Waddenzee wil laten pulsvissen, kondigde hij in De Telegraaf aan. Het onderzoeksvoorstel wordt nu opgesteld, en moet dan nog langs een wetenschappelijk adviesorgaan.

In Nederlandse visserijkringen geldt pulsvissen als een vooruitgang. Pulsnetten zijn lichter dan de boomkor waarmee traditioneel wordt gevist. Een kornet sleept met zware kettingen over de zeebodem en ploegt die om, schade die bij pulsvissen aanzienlijk minder is. Door lichtere netten en lagere weerstand kan de pulsmethode tot de helft aan brandstof besparen. Vooral met de huidige hoge brandstofkosten is dat een aantrekkelijke optie.

Franse weerstand

De weerstand tegen pulsvissen komt met name uit Frankrijk. Doordat Nederlandse boten met hun lichtere uitrusting in ondieper water konden vissen, kwamen ze in het vorig decennium op plaatsen waar vooral Franse vissers met hun kleine schepen actief waren. Het aantal Nederlandse pulsvissers was ook nog vrij groot, de Franse vissers zagen hun vangsten slinken en ontstaken in woede.

In het voetspoor van die vissers bonden Franse politici de strijd aan met de pulsvisserij – ook nog gesteund door nationale milieuorganisaties. Uiteindelijk kregen ze een meerderheid van het Europees Parlement achter zich. In 2018 stemde het voor een verbod.

De Nederlandse pulsvissers hadden toen 84 schepen in de vaart, bijna een kwart van de visserijvloot. Dat was aanzienlijk meer dan de 5 procent die was afgesproken met de Europese Commissie, bleek in 2021 uit onderzoek van de NOS. Nederlandse ambtenaren die de vergunningen voor het pulsvissen hadden verstrekt, hadden zich „maximaal creatief” opgesteld en het mandaat heimelijk opgerekt.

Van Duijn mocht na het verbod niet meer met de KW-88 op pulsvisserij. Daarmee was zijn investering, uiteindelijk een half miljoen euro, nagenoeg waardeloos geworden.

Lees ook

Een boomkor-kotter verbruikt wekelijks 21.000 liter rode diesel: ‘De prijs is verdubbeld, reken maar uit’

Diplomatiek startpunt

Toch zijn veel voormalig pulsvissers blijven hopen op herwaardering van de techniek, al is er sindsdien vrijwel niet meer in Brussel over gesproken. Het bericht dat staatssecretaris Erkens nu toch weer gaat experimenteren, lazen ze dan ook met veel enthousiasme. Vissers buitelden over elkaar heen om zich bij de Nederlandse Vissersbond aan te melden als proefschip.

Die geestdrift is inmiddels alweer wat getemperd, nadat Erkens duidelijk had gemaakt dat zijn plan het begin van een lang diplomatiek proces inluidt. Durk van Tuinen, woordvoerder van de Vissersbond: „Erkens legde ons uit: dit is nog maar de start van iets waarmee we heel voorzichtig beginnen.” Uit navraag bij Nederlandse politici in Brussel blijkt dat de gedachten over pulsvissen er niet veranderd zijn sinds het verbod – zeker niet bij de Fransen.

Van Duijn was direct al sceptisch toen hij kennisnam van het idee van de staatssecretaris. „Ze zeggen en schrijven maar wat. Wij pulsen morgen niet.”

De Vissersbond kaart ook een ander probleem aan. Het is niet alleen de Europese Unie die ‘om’ moet, ook het Verenigd Koninkrijk moet worden overtuigd. In de Britse wateren vissen veel Nederlandse schepen, net als de KW-88, immers ook graag op platvis. En daar is de pulsvisserij eveneens verboden. Van Duijn: „Wij zouden puls weer proberen als dat ook in de Engelse wateren mag.”

Intussen worstelen vissers met de dure brandstof voor hun schepen. Van Tuinen: „De brandstofprijs is nu op een niveau dat het over een heel jaar gezien niet lonend is uit te varen. Dat houdt op termijn geen stand.”

De Wageningen Universiteit, die de Nederlandse visserijcijfers bijhoudt, telde tussen 2009 en 2020 een kleine 300 viskotters. Inmiddels ligt dat aantal ongeveer 30 procent lager; vorig jaar waren het er nog 208. Van Tuinen: „Er zijn meer factoren die de daling verklaren. Maar puls is significant.”

Van Duijn is daarom niet heel positief over de toekomst van de visserij. „Mijn zoon van negentien vaart bij mij. Ik zeg altijd tegen hem: ga toch wat anders doen.”

Lees ook

De politiek nam ’t risico, de vissers dachten dat het goed zou komen