‘Groots, complex en niet ongevaarlijk’: Kadir van Lohuizen fotografeerde de energietransitie in de Noordzee

‘Je wordt in een nagebouwde helikopter ondersteboven in een zwembad gegooid en dan moet je op eigen kracht uit de veiligheidsgordel komen en een raampje eruit tikken. Je moet in staat zijn om van een wiebelend schip over te stappen op een windmolen. Een bewusteloze collega kunnen evacueren van bovenuit een windmolen, buitenom. En EHBO kunnen, maar dan wel EHBO-plus; wonden verzorgen, een kleine operatie uitvoeren.”

Voordat fotograaf en filmmaker Kadir van Lohuizen (Utrecht, 1963) kon beginnen aan zijn project Nieuwe Energie moesten er eerst wat extra diploma’s worden gehaald. Die waren nodig om aan boord van bijvoorbeeld een jack-up schip – een drijvend werkplatform dat met vier poten op de zeebodem wordt gezet – te mogen stappen. „Begrijpelijk, het is allemaal zo groots en complex en ook niet helemáál ongevaarlijk. Kijk, op deze foto”, Van Lohuizen wijst naar een zwart-wit panoramafoto aan de wand van het Amsterdamse Rijksmuseum, „zie je windmolens op zee, ten noorden van de Groningse Eemshaven, die ik vanaf zo’n werkplatform fotografeerde tijdens een flinke storm. Dan gaat het echt tekeer, met golven van zo’n acht meter hoog.”

Wereldwijd wordt er gewerkt aan nieuwe energievoorziening; zonne- en windenergie en waterstof moeten de vervuilende brandstoffen als olie, gas en kolen gaan vervangen. Voor zijn project Nieuwe Energie – onderdeel van Document Nederland, de jaarlijkse foto-opdracht van het Rijksmuseum – onderzocht Van Lohuizen hoe deze uitdagende energietransitie er uitziet. Hij reisde door Nederland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen, Zweden en het Verenigd Koninkrijk, met als centraal punt de Noordzee, waar windmolenparken verrijzen, olieplatforms worden afgevoerd, stroomkabels worden gelegd en waar bij de Schotse Orkney-eilanden wordt geëxperimenteerd met getijdenturbines.

Op de negen spectaculaire zwart-wit panoramafoto’s en in een vijftien minuten durende film in het Rijksmuseum valt vooral op hoe gigantisch die operaties zijn en hoe indrukwekkend de infrastructuur. Poten van 81 meter die een jack-up schip verankeren, windmolens van 275 meter hoog met wieken van 120 meter, lange staalkabels die dikker zijn dan een forse, volwassen man.

Van Lohuizen bezocht zwaarbeveiligde datacenters, een onderzoeksfaciliteit voor kernfusie, het grootste drijvende kraanschip ter wereld (feitje: elk van de twee kranen aan boord kan het gewicht van de Eiffeltoren tillen). Alles in de foto’s ademt groot, groter, grootst. „Dat was wel een uitdaging: hoe laat ik die schaal zien?”, zegt Van Lohuizen. „In veel foto’s zie je ergens een of meerdere mensen. Als je die menselijke verhouding niet hebt, ben je gelijk het gevoel voor die enormiteit kwijt.”

Van Lohuizen pakt vaker projecten nogal groots aan: zo deed hij eerder uitvoerig onderzoek naar de wereldwijde voedselindustrie (Food for Thought), werkte hij negen jaar aan een serie over de stijging van het zeewater (After Us the Deluge) en reed hij 40.000 kilometer, van Chili naar Alaska, om migratie in Amerika vast te leggen (Via PanAm). Hij won verschillende prijzen bij World Press Photo en de Zilveren Camera.

Foto’s Kadir van Lohuizen / NOOR

„Nieuwe Energie gaat over energietransitie, maar ik vermijd dat woord liever”, vertelt Van Lohuizen. „Het suggereert dat we van het een naar het ander gaan, naar iets nieuws en iets beters. En daarbij het oude achter ons laten. De Franse wetenschapshistoricus Jean-Baptiste Fressoz [auteur van More and More and More: An All-Consuming History of Energy (2024)] betoogt dat dat helemaal niet zo is. Er worden nieuwe energiebronnen ontwikkeld, maar ondertussen neemt de vraag naar de ‘oude’ alleen maar toe, schrijft Fressoz. We hebben nog nooit zoveel kolen gebruikt als nu. We hebben ze nodig om staal te maken. En dat staal hebben we nodig om die windmolens te bouwen. Wat heb je niet allemaal nodig voor de productie van de accu van elektrische auto’s? In de wieken van windmolens zit aardolie.”

Van Lohuizen benadrukt hoezeer hij onder de indruk is van de technologische vooruitgang: „Ik zag hoe ongelooflijk veel er kan, de enorme potentie van wind- en zonne-energie. Maar uiteindelijk zal in de technologie niet de hele oplossing te vinden zijn. Ik ben niet roomser dan de paus en heb voor mijn werk heel veel gevlogen, maar toch: we moeten minder energie verbruiken. Minder consumeren, minder reizen. We mopperen allemaal op de energieslurpende datacenters, maar willen wel de hele dag onze smartphone kunnen gebruiken. Dat heeft gevolgen. Soms denk ik: ik benijd ze niet, de jonge generaties.”

Kies NRC als voorkeursbron