Tanzania werft Europese investeerders om de kwaliteit, maar ‘Chinese bedrijven beslissen sneller’

„Hier krijg ik zicht op de héle cashewketen en op de eisen die de EU aan de noten stelt. Het is heel waardevol.” Rahman Otman Jawa, oprichter en ceo van de Rahami Agro Group in Mtwara, Zuid-Tanzania, is een van de weinige vrouwelijke ondernemers uit Tanzania tussen de mannen in donkere pakken die deze maandag bijeen zijn in het Haagse Marriott-hotel. Ze is meegereisd met zo’n zestig Tanzanianen uit overheid en bedrijfsleven, op zoek naar Europese investeerders in allerlei sectoren, van land- en mijnbouw tot digitalisering en transport. De delegatie deed eerder Cesena in Italië en het Finse Helsinki aan.

Spijt van de reis heeft ze niet. Nederland is, net na Duitsland, de grootste importeur van cashewnoten in de EU. In 2024 was die import goed voor 66.000 ton. In Tanzania groeit de cashewsector snel; het land leverde vorig jaar zo’n 3 procent van de mondiale oogst. „Vorig jaar produceerden we 458.000 ton, dit jaar verwachten we 700.000 ton en in 2030 zitten we op een miljoen”, zegt Jawa niet zonder trots. „Mede dankzij stimuleringsbeleid van de overheid.”

Haar eigen bedrijf – „alleen geleid door vrouwen” – werkt met 153 kleine boeren, en heeft ook een fabriek waar tweehonderd vrouwen werken. Daar worden de noten gekookt, zodat de harde schil er ter plekke kan worden afgepeld. Daarin zit de toekomst, wat haar betreft. „Meer dan 80 procent van de cashewnoten in Tanzania wordt rauw geëxporteerd. Wij willen waarde toevoegen, en exporteren het liefst gepelde noten. Sorteren, branden, zouten en verpakken laten we dan weer graag aan buitenlandse partners over: we moeten het werk verdelen, elk land wil immers banen scheppen.” Jammer dat er onder de veertig Nederlandse deelnemers aan de roadshow geen notenimporteurs zijn, vindt ze. „Ik wil ze dolgraag ontmoeten.”

Nikkelsulfide

Toegevoegde waarde scheppen – dat duikt vandaag in alle presentaties op die de kansen en het potentieel van Tanzania bezingen. Een economische groei van gemiddeld 6 procent, 44 miljoen hectare grond geschikt voor landbouw, een geplande vervijfvoudiging van het spoornet tot 2.500 kilometer, grote hoeveelheden koper, kobalt, lithium en enorme „onontgonnen afzettingen hoogwaardige nikkelsulfide”, somt Virginie De Ruyt op. Ze is bij de Europese Commissie verantwoordelijk voor Oost- en Centraal-Afrika op het directoraat-generaal voor internationale partnerschappen. „Verbijsterende cijfers”, noemt ze het in haar toespraak tot de zaal.

Onbesproken laat ze de politieke situatie in Tanzania. Tijdens de verkiezingen, eind oktober vorig jaar, openden leger en politie massaal het vuur op demonstranten. Die protesteerden tegen het oneerlijke karakter ervan, onder meer omdat de belangrijkste oppositiekandidaat, Tundu Lissu, was vastgezet op beschuldiging van verraad. Het Europees Parlement veroordeelde fel de „duizenden doden en gewonden” die daarbij vielen. De regering meldde een half jaar later een officiëel dodental van 518, zonder details te geven of stappen aan te kondigen tegen de daders.

„Wat in Tanzania is gebeurd, was afschuwelijk”, licht De Ruyt na haar speech toe. „Het heeft de manier waarop we met Tanzania samenwerken volledig veranderd. We verstrekken nu geen directe financiële steun meer aan de regering. Een programma van 70 miljoen euro voor economische hervormingen hebben we gestaakt. De Tanzaniaanse autoriteiten hebben dat als een sterk signaal opgevat.”

Hoe gepast is het dan dat de Europese Commissie een bijeenkomst als die van vandaag sponsort? De Ruyt: „EU-lidstaten als Nederland en Italië hebben aangegeven: oké, we willen nog steeds met Tanzania samenwerken omdat het kansen biedt voor handel en bedrijfsleven. En we moeten gaan waar de lidstaten ons opdragen te gaan.”

De roadshow heeft plaats onder de vlag van de Global Gateway. Dat EU-programma is in 2021 aangenomen als antwoord op de Nieuw Zijderoute, het internationale investeringsproject van China. „We hebben niet alleen met China te maken, maar ook met andere landen”, vult De Ruyt aan. „De afgelopen decennia was ons partnerschap met Tanzania vooral gericht op ontwikkelingssamenwerking. Nu zeggen we meer: wat levert het Europa op?”

Chinezen vergaderen minder

Tanzania mag Europese bedrijven het hof maken, China is er nog altijd de grootste buitenlandse investeerder. In het eerste kwartaal van 2026 waren de Chinezen er goed voor 39 procent van alle buitenlandse investeringen. Kitila Mkumbo, de Tanzaniaanse minister voor planning en investeringen, verwijst er plagend naar in antwoord op vragen. „Wat jullie iets minder concurrerend maakt, is de besluitvorming. Lange vergaderingen in bestuurskamers gaan aan Europese investeringen vooraf. Een Chinese geldschieter komt al in de tweede vergadering tot een besluit. Bovendien zijn investeerders uit dat deel van de wereld veel meer bereid zich aan te passen aan onze politieke situatie en ons beleid.”

Toch gaat Tanzania graag met Europeanen in zee, licht de minister later toe. „Europa biedt kwaliteit, vooral in de voedselverwerkende industrie en digitalisering zie je dat. Op die sectoren zouden bedrijven zich in Tanzania kunnen richten. Zeldzame aardmetalen zijn ook belangrijk voor Europa. We vragen dan wel dat bedrijven die in ons land verrijken, en niet alleen de ruwe grondstof meenemen. Dat doen Chinese bedrijven inmiddels ook.”

De minister stipte in zijn rede de „donkere bladzijde” in de Tanzaniaanse geschiedenis aan, het „ongelukkige incident” rond de verkiezingen. „De EU was erg boos op ons, en dat begrijp ik”, zegt hij. „We zeggen hier: ja, we hebben helaas dit geweld gehad, misschien moeten we hervormingen doorvoeren. We zijn bereid dit te doen. Een nieuwe onderzoekscommissie gaat kijken wie waaraan schuldig is, en de schuldigen zullen vervolgd worden.” Die commissie zal begin volgend jaar haar bevindingen presenteren.

 „We nemen alle stappen om te voorkomen dat zoiets als op 29 oktober gebeurde zich kan herhalen”, vervolgt hij. Maar gelooft de EU werkelijk dat Tanzania serieuze democratiseringen doorvoert? „De EU is een belangrijke partner voor Tanzania en andersom. Wat vorig jaar gebeurde, zou geen reden moeten zijn voor een scheiding tussen beide landen. We willen naar iedereen luisteren. Maar we zijn een soeverein land. En ik denk dat onze Europese collega’s dat begrijpen.”