Is Tom Cruise’ nieuwste film een van de grootste flops allertijden?

De woordgrappen waren afgelopen week niet van de lucht. „Moviegoers didn’t dig ‘Digger’”, schreef het Amerikaanse filmvakblad Variety. Vrij vertaald: bioscoopbezoekers trekken Digger niet. De journalist van dienst dikte het nog wat aan. Digger is niet zomaar een flop, maar mogelijkerwijs een van de grootste aller tijden. Denk iets in het kaliber van westernepos Heaven’s Gate (1980).

Digger is de nieuwste film van de Mexicaanse regisseur Alejandro González Iñárritu. Die won Oscars voor „one-taker” Birdman (2014) met Michael Keaton en The Revenant (2015) met Leonardo DiCaprio in een berenvel. En nu heeft-ie dus een film met bezoekcijferkanon Tom Cruise. Die Mission Impossible-actiester is zó populair dat alleen al zijn eeuwig jeugdige gezicht op een poster een kassucces belooft.

Eerst dit: wanneer is een film eigenlijk een flop? In de financiële zwart-wit-logica van Hollywood: om quitte te spelen moet een film wereldwijd minstens drie keer zoveel geld in het laatje brengen als-ie heeft gekost. Het productiebudget van Digger wordt geschat tussen de 160 en 180 miljoen dollar. Dus rinkelden de alarmbellen toen hij in de VS in z’n eerste weekend maar 8 miljoen had opgebracht. Want met de druk die op de filmmarkt staat (veel premières, korte omlooptijd) moet een film in dat eerste weekend al snel voor een kwart uit de kosten zijn.

Maar dan zijn we nog niet uitgerekend. Als succes vele vaders heeft, dan heeft een flop nog meer stiefvaders. Het ligt aan het weer. Of er was een sporttoernooi. Of er waren andere succeskaarten die Iñárritu niet heeft kunnen inzetten, zoals een première op een prestigieus Europees festival. Met Tom Cruise op een ijsschots in de Middellandse Zee als reclamestunt, zoals er eerder straaljagers over het festivalpaleis in Cannes vlogen om Top Gun: Maverick (2022) te promoten. Er draaiden in Cannes en Venetië dit jaar sowieso minder Amerikaanse films dan gewoonlijk.

Lees ook

Ook actie-icoon Tom Cruise wordt ouder: in aankomende film ‘Digger’ speelt hij een persiflage van zichzelf

Té meta

Het meest waarschijnlijk is dat de stuntcasting van Cruise niet werkt. Toen die als manfluencer avant la lettre optrad in Magnolia (1999) van Paul Thomas Anderson zat daar tenminste nog zelfspot in. Maar in een oudmaakpak? Dat wordt de doorsnee fan gewoon té meta.

Dat komt ook omdat Hollywood graag narcistisch de camera op zichzelf richt, maar echte politieke commentaren liever verstopt in subtekst. Ook klimaatsatires Don’t Look Up (2021) en White Noise (2022) waren box office flops, mede omdat ze kort na de bioscooprelease al op Netflix kwamen. De klimaatcrisis in Digger kan nou eenmaal niet door een actieheld als Tom Cruise worden opgelost.

Net als bijvoorbeeld Trump-bio The Apprentice van de Zweedse regisseur Ali Abbasi, kreeg ook Digger in Europa betere recensies dan in Amerika. In deze krant zelfs vier ballen. De liefde voor weerbarstige auteursfilms gaat hier dieper. En er zijn meer en diversere culturele tradities dan in de monomythe van Hollywood.

De bezoekcijfers zijn in Europa echter nauwelijks beter. Haakten ook hier de vaste Cruisefans af? Of kwam het omdat liefhebbers van meer politieke films een andere must-see hadden afgelopen week. Digger kwam in dezelfde week uit als de explosieve documentaire Naza over de oorlogsmisdaden van het Israëlische leger in Gaza. Terwijl Digger op vier keer zoveel bioscoopdoeken te zien was, had hij per scherm de helft minder recette dan Naza. 

Er is hoop. Sommige films hebben een lange aanloop. De eerste Amerikaanse recensenten beginnen hun oordeel te herzien. Misschien dat Iñárritu net zoals Heaven’s Gate-regisseur Michael Cimino alsnog in het gelijk wordt gesteld. Die film werd veertig jaar na dato als een vergeten meesterwerk gerehabiliteerd. Als dat maar op tijd is voor het stijgende water.